تا ساغری باقیست

(بدون عنوان)

افسانه واحدیار — Wed, 21 Apr 2010 09:44:34 GMT

خواستم که با تو درد دل کنم

گریه ام ولی امان نمی دهد

قیصر امین پور

دنیای جای عجیبی است جایی که آشنا می شوی.شروع می کنی.دوست میداری و با دوست داشتن انس می گیری و یک روز متوجه میشوی که باید بروی باید دلبستگی ات را رها کنی و وداع کنی!

به قول کورت ونه گات:‌رسم روزگار چنین است.

دلم گرفته/دلم عجیب گرفته است/نه این دقایق خوشبو که روی شاخه نارنج می شود خاموش/نه این صداقت حرفی که در سکوت میان دو برگ این گل شب بوست/نه هیچ چیز مرا از هجوم خالی اطراف نمی رهاند و فکر می کنم/که این ترنم موزون حزن تا به ابد شنیده (سهراب سپهری) خواهد شد.برج حوت پارسال با این خیال قشنگ سپری شد که آیا از عهده ادارۀ (تا ساغری باقیست)بر خواهم آمد.و حوت امسال با این اندیشه آزار دهنده به اتمام رسید که چگونه با خواننده گان خوب این نشریه وداع کنم اما میدانم که تا ساغری باقیست این نشریه هر روز پر محتوا تر وبا کیفیت تر به زیور چاپ آراسته خواهد شد یقین دارم که محصلان فردا با جام مملویشان از ادب ومعرفت این ساغر را لبریز نگاه خواهند داشت و روز به روز شاهد گسترش این نشریه خواهیم بود.

خدارا سپاس گزارم که توفیق داد تا چهار شماره این نشریه را اداره کنم و تجربه های بی بهایی را بیندوزم.وبیاموزم که کاری که به عشق توام باشد هر چند که ناچیز باشد طعم و لطف دیگری دارد.

خدایا جام وجود همه بندگانت را مملو از این شهد جان گداز نمای .

آخر دلم با سربلندی می گزارد سنگ تمام عشق را بر خاک گورم.

افسانه واحدیار مدیر مسوول نشریه

(بدون عنوان)

افسانه واحدیار — Wed, 21 Apr 2010 09:25:03 GMT

مثل خاکستر سیگار به دور ات انداخت

زندگی از لب یک چشمه به گور ات انداخت

زندگی بال و پرت کند بدون حرفی

بعد در چاه پر از وهم به زور ات انداخت

نیست در رود دگر جای تو ماهی! بس کن

آب دیدی که چسان دردل تور ات انداخت

از سر شاخه ات ای برگ مهاجر دیشب

دست تقدیر گرفت و به تنور ات انداخت

چقدر زنده به گوری چقدر تنهایی

زندگی از لب یک چشمه به گور ات انداخت

(زبیر هجران (کابل )

فلسفه ی هستی

از همــان روز که آدم به نفـــــس عادت کرد

حـــــجم آواز قـــناری به قفـــــس عادت کرد

جــــــبرئیل آمـــــد و لیکن همه ی اهـل حرم

گوش شان صرف به آواز جـرس عادت کرد

لغزش دســـــــت زلیخا نفــــــسی بود، ولــی

گوشه ی دامن یوسف به هــــوس عادت کرد

بگذریم از سر این قصه که عشق آمـد و بعد

سیب در ختم حکایت به مگــــس عادت کرد

یا تـنوری که در آن زمزمه ی منصور است

آخر کـــــار به افسانه ی خـــــس عادت کرد

شـــــــاید آن روز که آدم ز نفــــس می افتاد

به خود و هســتی و دنیا و قفــس عادت کرد

شهیر داریوش (تخار )

ما بیهوده رنج تفنگ‏ها را به دوش می‏کشیم

نقاش

برای کشتن پرندگان وطن

به اندکی رنگ قناعت می‏کند.

ما بیهوده گلوی خمپاره‏ها را پاره می‏کنیم

مویه‏های زنی کافی‏ست

تا برج‏های بلخ را از هم بپاشد.

ننگ بر ما

که هیچ مرزی نشناختیم

و قایق بر امواج ریگ‏های روان

راندیم.

ای کاش می‏دانستیم

گرسنگی شش حرفِ مختصر، نه

صدها حنجره‏یی‏ست

که مشق «بابا نان نداد» را

تمرین می‏کنند.

ای کاش فراموشی بوته گلی بود

قد برافرشته از میان جمجمه‏ام.

ما سال‏هاست از فراموش شدگانیم

سال‏هاست

ماهیگیران کلماتی را با حرص می‏جوند

و با پوزه‏های‏شان

بر ریگ‏های آمو می‏نویسند؛

غرق شدن

سرنوشت خوب ماهی‏هاست

حکیم علی پور (بلخ )

بخت

بر حکمِ قرعه باز دلم مالِ آن جگر

این فرشِ گل که هر "دفه" پامالِ آن جگر

یکبارِ دیگر آن گرهِ کورِ باورش

بیچاره این دل و همه جنجالِ آن جگر

این قصه یی که محورِ هر فصلِ آن غم است

آزینِ هر شبِ دلِ با حالِ آن جگر

بودا! میان شهرِ قدیمِ تصورم

گفتی رقیبِ تو شده تِمثالِ آن جگر؟

گفتی که باز بتکده ها را گرفته اند

افسانهء نگاه و رخ و خالِ آن جگر؟

ای لاتریِ عشق که پیوند می زنی

بختِ مرا به روز و مه و سالِ آن جگر

یک لحظه هم برنده شدن را ندادی ام

در نردِ عاشقانهء پُر چالِ آن جگر

فنجانِ قهوه نیز به بندم کشیده است

وقتی که دیده ام _به خدا_ فالِ آن جگر.

تمیم حمید ( کابل )

(بدون عنوان)

افسانه واحدیار — Wed, 21 Apr 2010 09:12:39 GMT

معرفی

رویا شریفی هستم،‌دوران تحصیلی مکتب را در لیسه تجربوی سپری نمودم و فعلاً‌ آخرین روزهای تحصیلی دورة لیسانس را در دانشکده ادبیات دری میگذرانم.

س : چه مدت است که شعر می سرائید؟

ج :‌آغاز آشنائی ام با شعر به خاطر نمی آورم، شاید بر میگیردد به سروده های دوران کودکی (‌قوقو بر گ چنار... کفتر ها شیشته قطار.) و یا شاید هم به دورتر ها به لالائی های مادرم (الله الله الا شی ....مرهم دل ما شی.) ولی با شعر اُنس وعشقی دیرینه دارم از صنف دوم مکتب با خط آشنا شدم و هرجا که شعر می دیدم دست و پا شکسته می خواندم و حفظ میکردم تا اینکه طالبان نه نتها دروازه های مکتب را بلکه دروازه های خانه را نیز بروی مان بستند و من ماندم تنهایی و انبوهی از محرومیت ها در خانه کمتر کسی بود که قلم پیدا شود ولی من همچنان کاغذ و قلم را مثل اشیا گرانبها در بین وسایل شخصی ام حفظ میکردم با آنکه مرحوم پدرم اهل مطالعه بود ولی در خانه مان به جز چند کتاب شعر بیشتر پیدا نمیشد (حافظ، خلیل الله خلیلی، و کتابی بنام گنج غزل) اکثر اوقات یکی از این کتابها به دستم بود نمیدانم چندبار خواندم ولی میدانم که تا حال اکثر شعر هایشان را حفظ دارم و گاهی دزدکی چیزهای مینوشتم که نمیدانم چی بخوانمشان هرچه بود اولین جوانه های اندیشه و احساسم بود تا اینکه سال 80 بعداز اسارت در خانه به رهایی رسیدم و به انجمن ادبی راه پیدا کردم.

خداوند عمر طولانی بدهد جناب استاد رجائی را که با اولین شعرهایم مرا شاعر خواند و تشویقم فرمودند.

س : چه تعریفی از شعر دارید؟

ج: از آنجاکه شعر جزو پدیده های تعریف ناشدنی است ولی برداشت من از شعر اینست( شعر پیوندیست بین معنویات و مادیات یا شعر تصویر معنویات است در رنگ مادیات وبرای من شعر زنده گی است شعر برایم باور هستی من است،‌چنانکه دکارت میگوید : می اندیشم پس هستم، من اگر بسرایم هستم اگر نه نیستم .

س : تحصیل در دانشکده ادبیات آیا تآثیر بر روی سرایش شعر شما گذاشته یا خیر؟

ج : بلی من تا قبل ازینکه دانشجو باشم خیلی بیشتر می نوشتم ولی حالا... نمیدانم این چیز مثبت است یا منفی وقتی می نویسم خودم قبول ندارم و مرا ارضا نمیکند بعداز سرودن معمولاً آدم احساس سبکی میکندولی من حالا وقتی می نویسم بیشتر احساس خفگی میکنم وبغضی سنگین راه گلویم را میگیرد نمیدانم این مرحله خوبست یا بد ولی خدا کند یک روز پایان یابد.

س: احساس میکنم مدتی ایست کم کار شدید نظر شما چیست؟

ج:چنانکه در سوال بیشتر اشاره کردم بلی یکی از علت ها همان بود که گفتم و دیگر شاید به دلیل مشغله های ذهنی و زنده گی ایست حجم درس ها مشکلات خانه داری و بچه داری و...
س: چرا عاشقانه می سرائید؟

ج: مولفه اصلی شعر مرا عشق و عاطفه تشکیل میدهد،‌همچنانکه شعر فارسی مان از همین رشته بافته شده نمیدانم شاید اثر پذیری از همین فرهنگ فارسی و رسم ورواج شاعری و یا شاید به خاطر عاطفی احساسی بودن آن ولی من کم وبیش شعرهای اجتماعی نیز دارم.

س: در مورد اولین کتابتان بگوئید؟

ج: بوی خواب اولین مجوعه شخصی من است که مدتی است به چاپ رسیده این کتاب از مدت ها پیش آماده چاپ بود ‌ تا اینکه به لطف انتشارات فدائی و مهربانی جناب محمد آصف رحمانی به چاپ رسید به همین دلیل این شعر ها بیشتر مربوط به سالهای 80 تا 86 است و فعلاً مجوعه دیگری نیز در دست دارم تا ببینم چه وقت توفیق چاپ را پیدا میکند.

س: و اما جای خالی برای نگفته های شما؟

ج: تمام شعر هایم حرف های نگفته من است که یکی را تقدیم شما میکنم.

شعر

افسانه واحدیار — Mon, 01 Mar 2010 19:21:04 GMT

تا کجا باید دوید

تا کجا باید دوید و آخرش

تا سرابی سرخ و بی پایان رسید

آرزوها رفته اند

آرزو ها می روند ،گم میشوند

ما نصیب گرگ در صحرای عشق

دل نصیب سگ در این خالی سرا

وای بر تنها ترین تنها

ای جهان !

ای کسی با دست هایی سخت پنهان

روح را آخر جدا کردی ز جان

گیر ماندم لا به لای طرز بودن

ای زمان!

از هجوم گام های مبهم پاییز

فوت کردم

با نگاهی همچو دل نا چیز

زیر کفش خاطرات تلخ بارانی

من شدم لب تشنه چون ماهی

دیگر چه می خواهی ؟

محبوبه" صالحی"

.........................................................

اتفاقی که پس پنجره

افتاد

صدا کرد

شرنگ

دل من بود

که در کنج حیاط

سر به دیوار نم آلودهء خود

می سایید

الهه" ساحل "

.....................................................

احساس آب را چه کسی جستجو نمود

ازشاخه شاخه برگ چه کس گفتگو نمود

حالا که اشک هام به جایی نمی رسد

باید به قطره قطره باران وضو نمود

هر اتفاق منتظر دیدن تو بود

باید تورا به خواب کسی جستجو نمود

من کوچکم برای رسیدن کنار تو

باید کنار ریشه برایت نمو نمود

ویدا" شریفی"

....................................................

رفته ای باز خسته ام امشب

بی تو در یک اتاق بی فانوس

رفته ای باز گشته تنهایی

به سراغ جهان من افسوس!

رفته ای نه نرفته ای از دل

حاضری گرچه از نظر دوری

خفته ام بی تو در حصاری سرد

شکوه بس گفته ای که مجبوری

منتظر می شوم که برگردی

گر چه از انتظار بیزارم

سهم من در جهان پر وسعت

تا ابد انتظار ، دلدارم

می نویسم "خدا به همراهت "

گرچه دل گریه می کند پر درد

با تو ام انتها ی رؤیا ها

خواهشا زود نزد من برگرد

افسانه" واحدیار"

............................................................

گفتی که نوبهار تورا نورس آورد

کرباس کهنه را بَبُرَد اطلس آورد

موجی که از کرا نۀ اطلس بپای خواست

ترسم به جای گوهر تابان خس آورد

بادجنوب تاکه از این دست می وزد

یا بوف کور آرد و یا کرگس آورد

این دل زمیزبانی مهمان گرفته است

بنگر چه ها که بر سرم این ناکس آورد

دریایی از تگرگ به هر گوشه ریختند

توفان دمیده اند که آتش بس آورد

نورالله" وثوق "

....................................................................................................................

تونیستی وباغچه بی نسترن شده

این زندگی مبارزهءتن به تن شده

خورشید پشت پنجره هم گریه میکند

گویا تمام وسعت بودن کفن شده

دیوارهای مضطرب وساعت وسکوت

تلفیق ازشکستن احساس من شده

تنها نشسته مثل همیشه کناردر

با حس مبهمی که به گردم چمن شده

احساس خفه گی وکمی بغض واضطراب

اینجا فضا پلید وهوا هم لجن شده.

مریم "هاتف"

.....................................................................

باغ ترانه

باغزل نگاه توباغ ترانه میشوم

مست بهارتازه چون یاس شبا نه میشوم

می شکفم چوغنچه ای زین همه جاودانگی

درورق خیال خود شاه زمانه میشوم

ازدوجهان رهاشوم همچو پرنده ازقفس

تا که به شهرچشم تو صاحب خانه میشوم

نبض هزارپنجره دررگ آرزوی من

می تپد وبه سوی تو،بازروانه میشوم

باسخن نگاه توخوش غزلی بپرورم

مژده که بعدازاین غزل بیت یگانه میشوم.

رامین"عرب نژاد"

...................................................................

دربرکه ی دستانت احساس وغزل جاری

صد روزنه ی فردا صد ماه حمل جاری

صد عاطفه ی رنگین صددلهره ی شیرین

درعمق نگاه توتصویرعسل جاری

درزمزمه های توگم گشته وپیدایم

دراین من گم گشته دریای جدل جاری

باهرنفسم گویی پرمیشوم ازحست

این حس قشنگ تودرمن چوغزل جاری.

نیلوفر"نیک سیر"

گفتگو با ولی شاه بهره رئیس اطلاعات و فرهنگ

افسانه واحدیار — Mon, 01 Mar 2010 19:21:04 GMT

افسانه واحدیار

بیدل شاعر و سخنگوی آئینه دل است

ولی شاه بهره رئیس اطلاعات و فرهنگ هرات در سال 1366 از پوهنتون کابل فارغ شده و درطول سالهای متمادی،درپستهای فرهنگی ومطبوعاتی چون مدیر مسؤول اتفاق اسلام،آمریت پروژه حفظ آبدات تاریخی هرات،آمریت رادیو تلویزیون هرات،ریاست عمومی اطلاعات وفرهنگ هرات،مدیر نمایند گی بانک انکشافی افغانستان درهرات، مشاور فرهنگی و مدیرمکتب خصوصی ابن سینا در هرات ایفای وظیفه نموده اند . ایشان از شیفتگان ادبیات عرفانی خصوصا حضرت بیدل هستند .این شخصیت فرهنگی تا به حال تألیفتی همچون شرح غزلی از بیدل ،تجلی ، جلوه های عرفان ،تاریخ خلاصه هرات و اشعار و مقالاتی به جامعه ادبی تقدیم نموده اند .

علت اینکه به عرفان علاقه مند شدید چه بوده ؟_

اساسا انسان به خاطر معرفت به خدای بزرگ آفریده شده ،زیرا انسان با ابزار معرفت و شناخت می تواند به مدارج بلند انسانیت نایل آید .شناخت حقایق جهان آفرینش را میتوان در پرتو انوار عرفان جستجو نمود ه و بر تقرب و نزدیکی بخدای واحد دستیاب گردید .عرفان در برگیرنده ء همه ارزش هاست و چراغ روشنگر راه حرکت انسان بر صراط المستقیم بوده عرفا چراغ های جامعه انسانی اند تا دیگران راه را از چاه فرق نمایند و بدون نگرانی و تشویش به سر منزل مقصود نایل آیند .عرفان عصاره علوم و معارف است که به وسیلهء آ ن میتوان به حقیقت خود و اشیای جهان خلقت پی برد . عرفان وسیله و نردبان روحی سالک بوده که بدون آن نمی توان به سیر عالم بالا دست یافت .هرگاه از عرفان متاع و وسیله ء بهتری به منظور زندگی هدفمندانه سراغ دارید برایم راهنما شوید تا به آن بپردازم .

گویند رفیقانم از عشق بپرهیزید

از عشق بپرهیزم پس با چه در آمیزم؟

_وقتی آثار عرفانی کلاسیک را مطالعه می کنیم و با زندگی عرفا و بینش و سیرتشان آشان میشویم چنین به نظر می رسد که دیگر خاک این عصر عارف پرور نیست .نظر شما چیست ؟

حدیث گهر بار پیامبر عظیم الشأن اسلام (ص) است که :بهترین اعصار و قرون ،قرن من است .بعد از آن عصر صحابه وبعد از آن عصر تابعین است .براستی هم هرقدر از عصر نبوت و رسالت خاتم الانبیا دور می شویم ،از کیفیت و حلاوت معانی فاصله می گیریم .چرا دیگر ما حافظ ،سعدی ،بیدل و مولانا نداریم ؟ چرا حتی قادر به تفسیر و تأویل گفته هایشان نیستیم ؟چرا پس از هشتصد و اندی مرکز جهانی یونسکو،سال 2009 را بنام مولانا نام گذاری می کند ؟ چرا امروز صاحب نظران عطش نیاز های معنوی خویش را با آب زلال افکار و اندیشه ء بزرگان دیروزی مرفوع می سازند ؟ باید دانست که عرفا و شناخت آنان بر مبنای خداشناسی و توحیدشان استوار بوده که به برکت آن به قلل شامخ معانی رسیده اند .نقش پای رفتگان هموار سازد راه را .بنده معتقدم که همانگونه که قرآ ن کامل ترین کتاب آسمانی است ،محمد (ص) کامل ترین رهبر جهان بشریت بوده و آنان که به آن مقتدی اند کامل و مکمل امت بوده و باید به آنان اقتدا کرد .

_حضرتعالی از کسانی هستید که در زمینه بیدل شناسی اطلاعات وافری دارید، فکر می کنید کدام ویژه گی عمده در شعرش از او شاعری بزرگ ساخته ؟

_حضرت بیدل را نباید شاعر گفت ،باید به او لقب ابوالمعانی و ابو المعالی را مبارکباد گفت .او عارف وارسته و محقق ارزشمندی است که سیر تکامل علوم و فنون، شارح و مفسر کلام ملکوتی او خواهد بود .بیدل را باید با عینک و چشم دل دید ؛زیرا او از عالم دیگری سخن می گوید که نمی توان با قالب کلمات عالم آفاق به شرح معانی کلام او که آئینه دار عالم نقش است ،پرداخت .

بیدل دماغ ناز تو پر می زند به عرش

گویا به بال پشه زعنقا گذ شته ای

بیدل شاعر و سخنگوی آئینه دل است ؛که در محیط اعظم آن هزاران گوهر تابناک نهفته و بر عظمت اعتبارات کلام آبدارش افزوده است .

بیدل از طرزکلامت عالمی دیوانه شد

ای جنون انشاء دیگر فکر چه مضمون می کنی ؟

_چرا در سالهای گذشته افغانها به پژوهش پیرامون شعر بیدل پرداختند در حالیکه در ایران آثار بیدل مورد بی توجهی قرار داشت؟

مردم افغانستان حق شناس اند و با حق خو گرفته اند ،چشم حق شناس مضمون حق را می طلبد تا از مطالعه آن اعظم استفاده معنوی نموده و را ه عروج و تعالی را بپیماید .شاید یکی از دلایل عدم توجه به کلام حضرت بیدل در کشور ایران موجودیت حضرت صاحب باشد .زیرا کلام او شباهت های زیادی به کلام بیدل داشته .هردو از یک چشمه سیراب اند ،اما توجهات اخیر صاحب نظران کشور ایران به کلام بیدل مبین کمال کلام بیدل است .

_امروز ه نوشتن آثار پژوهشی و ادبی در هرات بسیار کم شده است فکر می کنید علت چیست ؟

_پرداختن به امور والا و با ارزش ،همت عالی می خواهد . در این باره نمی توان با دغدغه و سعی غیر مخلصانه به پیش رفت و کسب حقایق نمود . پس عدم آگاهی از خود و ارزش های خودمانی یگانه دلیل کندی این پروسه تلقی گردیده که با همت بلند و اخلاص کامل می توان رهرو این را ه روشن و افتخار بخش گردید و این حقی است که باید ادا گردد.

_ادبیات جوان را هم می خوانید ؟نظرتان درباره آن چیست ؟

_جوان جمال جهان را به عشق می نگرد .جوان خشت نخستین جامعه انسانی است همچنین نیروی بالنده جوامع است و آغاز حرکت های بزرگ که به نتایج بزرگ منتهی می گردد بوده و نمی توان حضور و جایگاه جوان را در اجتماع انکار کرد .ادبیات جوان از جمله افتخارات هر جامعه روشن و پویا بوده که میتوان با سمت و سو دهی بزرگان و رفتگان عالم حقایق بر اهمیت و درخشش آن افزود .ادبیات جوان پایه مستحکم حیات معنوی جامعه بوده که بدون آن نمی توان به اهداف بزرگ نایل شد .

_در آخر برای محصلان و خواننده گان تا ساغری باقیست چه گفتنی دارید ؟

_ضمن تقدیر از تلاش مخلصانه نشریه ء تا ساغری باقیست با کمال احترام از عموم محصلان و خوانندهگا ن این نشریه خواهانم تا در زمینهء ارتقاء سطح دانش و بینش که به مثابه ء چراغان راه زندگی محسوب می گردد ، عطف توجه مبذول نمایند .

(بدون عنوان)

افسانه واحدیار — Mon, 01 Mar 2010 19:06:46 GMT

تأملی بر شعر زن ویدا شریفی

اگر چه جنبش های فمنیستی در غرب را نمی توان در افغانستان دنبال نمود ولی ناگزیر باید نظری کوتاه داشته باشم .

بحث پیدایش تاریخی جنبش های فمنیستی نیرومند را در دوره های متفاوت به مثابه یک موج مطرح کردند.موج اول جنبش های قر ن 19 و 20 که برای کسب حقوق مساوی حق رأی بود ؛ و اما موج دوم که در دهه 60 و 70 رخ داد به خاطر عدم تساوی زنا ن در مسائل جنسی و دیگر فمینیسم در هنر به خصوص شعر که مورد بحث در این نوشته است.

ولی اگر خواسته باشم فمینیسم در شعر افغاستان جستجو کنیم نا گزیر باید حرف های قبل از معاصر را مطرح نماییم به این برگردیم که اولین زنان شاعر کی ها بوده اند ؟ در تاریخ ادبیات از زنان شاعر همیشه زنانی مثل :زبیده خانم هارون الرشید ،رابعه بلخی سلطانیه راضیه ،پادشاه خاتون زیب النساء و ...نام می برنداما در اوائل کم داریم کسانی که شاعر باشند و شهزاده نباشند ؛ چرا که زن ما پرده نشین بوده است و حتی آثارش اجازه خروج از پرده را نداشته است

پرده نشین این درم پا بگذار بر سرم

تا که غباری از رهت سرمه چشم تر کنم

و یا

مرا به پرده نشینی گرفته ای مطرب

که همنوای تو با نی نوا کنم بیرون

اگر به تخلص های شاعران نظر بیندازیم می بینیم که اکثر زنان به پرده نشینی و مستوری در شعر خود اشاره نموده اند حجابی ،مخفی مستوری محجوب، نهانی و....زن جامعه ما از تمام حقوق اجتماعی خود محروم بوده است و فرهنگ حاکم تعلیم زنان را یک امر بی فایده و خطرناک می دانسته و میداند .در جامعه اخلاقی که فرهنگ آن ،زن آرمانی ، خود دارو مطیع است هویت؛ زنانه اش در نقش مادر و همسر تثبیت می شودوجزای آن به تکفیر و تحقیر و تحریم می انجامید .

نیمی از جامعه ما زنان هستند که نتوانسته اند آزادی سخن داشته باشند و تمام قریحه های زیبای شان شکفته و پرپر شده است .گوهر شعر و استعداد هایشان از رابعه تا امروز در تنگنای تعصبات و کوته فکری و کم بینی جامعه پژمرده و پایمال شده است .جایگاه شعر زن ،در حوزه زبان و ادبیاتی که به خاطر شعرش در جهان مطرح است به علت های مختلف هنوزنا شناخته مانده است .زن پیش از آن که زن باشد انسان است "سیمین دوبووار" درکتاب (جنس دوم )می گوید : زن زاده نمی شود زن ساخته می شود و این واقعیت مربوط به فرهنگ هاست که زن مقام ثانوی دارد .

و اما سیری در شعر زن افغانستان

باید اول در یابیم که شعر زن معاصر را بدون نام شاعر می توان گفت ،این شعر یک زن است یا خیر؟مستوره غوری می گوید :

بتی دارم که با ناز و ادا گیسو رها کرده میان ،چون نیشکر بسته،دهان چون غنچه واکرده

فروهشته نقاب از رخ محکل کرده از جادو کشیده وسمه بر ابرو سر انگشتان حنا کرده

بحث بر انگیز ترین مسئله همین است که زنان ما می خواهند مردانه بسرایند و در شعر خود را ارضا کنند که زن نیستند و نوعی خود سانسوری و نوعی گریز از خود ،که گاهی می شود چنین زنانی را مقلد گفت .

عجب شیرین لبی لیلی عذاری کرده ام پیدا

در این ایام خوشحالم که یاری کره ام پیدا

به یاد لعل شیرین می کنم چون کوهکن جانی

چو فرهاد از برای خویش کاری کرد ام پیدا

به عقیده "هلن سیگسو"تنها راه چاره در مقابل حاکمیت مردانه ساختن زبان زنانه است که نشان دهنده تفاوت و جنسیت است او می نویسد «زن باید زبانی برای خود به وجودآورد که درونش را نشان دهد اصلی را بنیانگذارد به نام تجربه های فردی خود .»تصویر تحقیر آمیز نقش منفعل و توصیف غیر واقعی زن در بیشتر آثار ادبی نیاز به باز خوانی را در این زمینه ضروری تر می کند .نمودن چهره واقعی و بی نقاب زن ،شفاف کردن هویت وحقایق زنانه و دریافتن بازتاب تجربه ها وصداهای زنانه در ادبیات به ویژه در شعر از بنیادیترین رویکردهای نقد فمینستی به شمار می رود ." هلن سیکسو"در کتاب (خنده مدوسا )از زن می خواهد تمنای خود را در نوشته ها بگذارند ؛او زنان را مخاطب قرار می دهد و می دهد و می گوید «خودت را بنویس تمنای تو باید شنیده شود ,فقط در این صورت است که منابع پایان ناپذیر فوران خواهد کرد »او می گوید «زن باید خود را از سانسور نجات دهد و شایستگی های خود و تمنا خود وقلمرو پهنای هستی خود را که مهر و موم نگهداری شده است بازیابد .»بعضی ها هم بر این نظرند که در نویسنده گی جنسیت مطرح نیست .ناتالی ساروت می نویسد «به هنگامی که می نویسم نه زن هستم نه مرد» ولی زن شاعر ما نمی خواهد حرف دلش را بگوید ،او حرفی را می گوید که جامعه می خواهد ، او حرفی را می نویسد که قلم را از وی نگیرند ؛حرفی را می گوید که او را قبول کنند.وقتی شعر می گوید خودش نیست که حرف می زندبلکه نقابش حرف می زند .زن ما حتی اجازه پیدا نکرده خود باشد منحیث یک زن زندگی کند,حرف بزندولی با همه این پنهان شدن ها بعضی از شاعران زن، فریاد می کنند که زنم تا بودن شان رااعلام کنند و اظهار هویت کنند :

زنم که ناله ی من خسته در گلوی من است

زنم که صبح سیه شام آرزوی من است

زنم که نعره من در سکوت حسرت مرد

مزار سینه جلودار های هوی من است

ولی هیچ شاعر مردی را سراغ نداریم که فریاد کند مرد هستم.به گفته ویتینگ: «شاعران زن یک طبقه اجتماعی سرکوب شده هستند »که نمی شود در شعر شان نماد های زنانه را آن چنانکه که باید و شاید ورق زد ولی هستند شاعرانی که در شعر شان نماد های زنانه چشمک می زند.نمونه هایی ازنماد ها و سلیقه های زنانه :فریاد اسارت و رهایی از آن ،صبر و همدردی با هم نوعان ،گریه کردن نفرین کردن ،تجربه فزرند داری خانه داری ،جارو زدن نان پختن رفو کردن ،حرف از دامن وگیسو و چوری وخینه زدن

مهر تحکیم سکوت/خفته در بند گلوم /اندرین گستره ظلمت بار /در فرامین خدایان ستم /من به لای کفن زندگی ام/محبوسم

هما محتسب زاده

گاهی که دگر ازهیمه و هیزم /نشانی نیست در خانه /ودور با دیگدان ها و تنور خانه بیگانه است

خالده بارش

مادرم دست من و خواهر من خینه کند /در شب تار سیاهی

نفیسه ازهر

دست هایی که همیشه بوی سبزی خانه می داد

مریم ترکمن

اما مسئله بحث برانگیز دیگر زن در مقام عاشق و معشوق هست .زن جامعه ما همانطور که نتوانست حقوقش را بدست آورد حق عاشقی را نیز نداشت و ندارد ؛واگر حرفی از عشق هم می زند باید در مقام معشوق باشد و از اینکه همه عشق راننگ می شمرند او بی ننگی را می طلبد :

ننگ است گر شکفتن گل های باورم

از ننگ ناشکیبم و از نام خسته ام

عاشق شدن زن را عیب می شمردند و اگر عاشق هم می شد قصدناکامی اورا داشتند .شکست رابعه بلخی ,لیلا صراحت ،مهستی خجندی و...می توان از این دسته دانست .به قول "جین فریدمن" «زن راهبه نیست می تواند عاشق شود و به ذوق خود ازدواج کند»زن ماخسته است از اینکه همیشه برایش ضعیفه و سیاه سر و...میگویند.

فکندی بر سر من تیره چادر

سیاه سر گفته پنهانم نمودی

بهارسعید

ضعیف و عاجز و یا ناقص العقل

لقب دادند و گم نامی کشیدند

ضیاءگل سلطانی

زنانی هم بوده اندکه با همه حرف و حدیث حرف ,حرف خودشان است که از آن دسته می توان فروغ فرخزاد ،سیمین بهبهانی ،مهستی و بهار سعید را می توان نام برد .در ایران فروغ فرخزاد بی آنکه بخواهد ادبیات زنانه را پی ریزی کرد وبا تک گویی درونی و ذهنیت وزبان خود ،جهان فردی خود را در شعر معنی بخشید .اوزنی عاشق و سرکش بارفتارهای ضد اخلاقی وغریب چون سرخوشی بی پروایی جنسی و بی ملاحظه گی است در جامعه ای که قرار داد های اخلاقی آن بسیار سخت است او همه موجودات را قادر به عشق بازی می داند :

اکنون ستاره ها همه با هم /هم خوابه می شوند

فروغ فرخزاد

بوی یاسمن دارد خوابگاه آغوشم

رنگ نسترن دارد شا نه های عریانم

سیمین بهبهانی

فراموش نباید کرد که گاهی حضور پر رنگ شاخصه ء زنانگی در شعر نوعی عکس العمل است در مقابل مردان که می خواهند اظهار وجود کنند

سرچشمه ها

1_میرشاهی .مسعود .شعر زنان افغانستان .چاپ اول 1383.انتشارات افکار

2_دوبووار سیمون.جنس دوم .چاپ ششم 1384 .انتشارات توس

3_اورنگ هشتم شماره 43.مقاله محمد داود منیر

(بدون عنوان)

افسانه واحدیار — Mon, 01 Mar 2010 18:55:48 GMT

نیلوفر"نیک سیر"

این جاده نمی فهمد د لتنگی عابر را...

این نوشته نگاهی کوتاه به شعرسهراب" سیرت" است،وخواسته ام یکی اززیبایی های شعرش رابربشمارم که این زیبایی" عشق" است تاآخرنوشته گاهنامه را برزمین نگذارید!

معرفی کوتاه:

سهراب سیرت یکی ازشاعران پرتلا ش بلخ زیباست.اوعاشقانه میسراید ومجموعه ی شعریش" خارهای حسود"نام دارد.سهراب ازجمله شاعرانیست که با دستش احساس راازقلبش میگیردوروی سینه ی کاغذ میگذارد.وهاب مجیردرمقدمه ی مجموعه مینویسد:"آنچه سهراب را ازدیگرهم گنانش جدا میکند،دل جستجو گروبی قراراو برای سرودن است،اونگاه رها دارد،نگاهی که میرودومیرود ومیجوید ومیخواهد، وبه یقین که میابد..."1

با مطا لعه ی شعرهای" سیرت" انسان پی به این اصل میبرد که اگراستعداد کاری دروجودش باشد میتواند بخوبترین وجه آنرابسررساند .حالا بسیاری ازشاعران هستند که سالهاست قلم فرسایی میکنند،اما چیزی برای گفتن ندارند وشعرشان به اصطلاح چنگی بدل نمیزند.

اصلاتوانایی یک کارباید درجان انسان وجود داشته باشد وباخون انسان عجین.وقتی شاعری واقعا ازدلتنگی هاو عشق هایش مینویسد؛خوب خواننده را مجذوب خود میکند. سعدی بزرگوار بیجا نگفته است:"هرآنچه ازدل برخیزد لاجرم بردل نشیند"

ازاین گفته ها که بگذریم طوریکه دربالا نوشتم، من میخواهم روی مقوله ی عشق درشعر"سیرت"

چند خطی بنویسم ،این ویژه گی درشعرش مرا خوش آمد.چراکه خیلی صا دقانه به بیانش نشسته است.

وقتی ازشعرسخن بمیان میاید نام عشق وعاطفه دنبالش به ذهن خطورمیکند،انگا رتاروپود شعررابا عشق بافته اند،درحقیقت "شعر،جاودانگی یافتن استنباط احساس انسان است ازیک لحظه اززمان گذرا،درجامه ی واژه ها."2

همین عشق ازآوان بوجود آمدن شعرفارسی درتن آن جاری بوده وتا امروز که بمارسیده. چه این شعرعشق عرفانی رابیان کند چه عشق مجازی را.

البته نمیتوان ادعا کرد که شعربی عنصر عشق ازشاعرانگی خالیست،بنظر من شعر وقتی ازعشق هم چیزی نمیگوید،بازهم ا زآن چیزی میگوید.بعضی ها میگویند شعر باید ازاندیشهء انسان نشأت بگیرد وخیلی نباید احساس د ست وپا گیرباشد،اما تی.اس .الیوت میگوید:"شاعری که می اندیشد درحقیقت معادل عاطفی اندیشه اش را بیان میکند."3 این گفته میرساند اینراکه شعر هیچگاه ازعاطفه جداشدنی نیست . چرا شعرحافظ اینهمه تسکین بخش الم های ما ست وچرا باگرفتن یک فال ازدیوانش آرام میگیریم یا بیقرارمیشویم؟ بدلیل این است که حافظ گپ دل رامیگوید ودلتنگی ها رامی شوید."درشعرعاشقانه نوعی آرامش وجود دارد. همانگونه که درخواندن شعر عاشقانه لذت

وتسکین است ،درسرودن آن نیزاین احسا س آرامش وجود دارد."4

وقتی حس تنها یی ونا امیدی بدل چنگ میزند تنها حال وهوای تغزل وعاشقانه سرایی است که میتواند غم هارا پاک ازیاد ببرد،ومیتوان اگر شاعر بود این دلتنگی رابروی صفحه ء کاغذ ریخت وگرنه با خواند ن شعری عاطفی ،احساس شریک بودن با سراینده راکرد.البته با همه ی این گفته ها باید به این هم اشارهء داشته باشم ؛که هرکس ازپس شریک ساختن عواطف واحساسا تش با دیگران نمیتواند بربیاید،ولازمه ی این توانایی، زبان وپشتوانه ی فکری ومطا لعاتی قوی است.اگربه بحث شعروشاعری با د قت توجه کنیم؛ زبان یکی ازنکات قوت درشعراست وچگونگی بکار گیری آن سمت وسوی شعررا تعین میکند ورابطه ی شاعررابا خواننده محکم یا سسست میسازد.شاعر بوسیله ی زبان که شامل واژه ها میشود ،میتواند احسا سش رابا مخاطب تقسیم کند واگر این پل ارتبا طی نامتعادل باشد ،رابطه دچاراختلال میشود.

عاشقا نه های سهراب "سیرت"

درشعر سیرت معشوق زمینی را می بینیم که دل شاعر را لرزانده واو با نابترین حسش چیزی سروده ومن خواننده رابا احسا سش شریک ساخته.

شاعر درجایی ازکتابش مینویسد:

بایاد تودرشهرت آرامشم امکان داشت

دوراز توهمه دنیا تنگ است مسافررا

پس بی توچکارآید پیوسته غزل گفتن

پیوسته نمک دادن زخم متواتررا؟...مسافرص7 2

دراینجا شاعرازکسی می نویسد که حتی با یاد ش هم آرامش گم شده بد ست میاید،واگراو نباشد همه دنیا تنگ وتاراست.درحقیقت صحبت ازآرامشی است که اینروزها کمترمیتوان آنرایافت وشاعر این آرامش رابافکر کردن به معشوق میخواهد بد ست آورد،ورنه مسا فریست که دنیا با همه ی لایتناهی بود نش برایش تنگ است. درینجا است که میرسیم به اینکه درمتن شعرعاشقانه میتوان دلتنگی راریخت وجمعیت بخشید.

دوباره برسریک اختلاف گریه کنی

به هیچ کس نکنی اعتراف ،گریه کنی

بگویی اش که"فقط زنده ام بخاطرتو"

بگویدت که "بمیروملاف !"گریه کنی... شب درازص 30

چقد رحس خوب وساده ی باخواندن این شعر به انسان دست میدهد!شاعر بازبان صمیمی از گریه کردنش میگوید وازاینکه نمیشود همه ی دردها رابه همه اعتراف کرد.ازصداقت خود میگوید وازناباوربودن معشوق که حرفهایش رالاف گزاف میپندارد.درین چند بیت هیچگونه تشبیه ،استعاره ومعمایی وجود ندارد،که ازقدیم تاحالا لازمه ی شعرگفتن بشمارمیرود،ولی بدون این خصوصیات این چند بیت غزل زیبایی خودرادارند.

صدهاپرنده کشته ی گل های چادرت

صدها دل ازصمیمیتت باغ- باغ بود

وقتی که کوچ کردی ازین کوچه کوچ کرد

ازجنس چشم های تو هرچه چراغ بود... شیطان چراغ ص 37

شاعرصمیمیت رادرگل های چادرمعشوق می بیند ودنیای خودرا بااین گل ها رنگ میبخشد،وبازمی بینیم که این فضای رنگین تیره وکدرمیشود؛وقتی چراغ هایی که ازجنس چشم های معشوق اند ازکوچه کوچ میکنند،وخواننده با فضا سازی مناسبی روبرو میشود.

زیبای زند گیم !انگیزه ی بهشتم!

بادست های خوبت خط خورده سرنوشتم

وقتی که روبرویم آرام می نشینی

میبارد ازنگاهت امید درسرشتم... وقتی زمین تبارم ص 74

ودرینجا شاعرمعشوق راانگیزه ی به بهشت رسید نش میداند،شاید میخواهد اینرا تفهیم کند که با عشق مجازی میشود به عشق ابدی وزیبایی دست یافت ،چنانچه افلاتون میگوید:"نخستین گامی که درعشق مارا به زیبایی مطلق نزدیک میسا زدعشق مجازی است."5

سخن آخر:

باید بنویسم اینراکه سرودن ونوشتن ازخود رسالت وحس مسولیت میخواهد،چه نوشته ی ما پیرامون مسایل عاشقانه باشد،چه پیرامون مسایل اجتماعی. نمیتوان ازهرنوع شعری لذت برد ونمیشود که هرکس نام شاعررابرخود بنهدو ازاحساسات زود گذرش چیزکی بنویسد وبعنوان شعر تحویل صفحات بی گناه کتابها وروزنامه هابدهد.شاعران ما باید بدانند چیزی قابل نشروچاپ است که حداقل احساسی رابیداربسازد،وهرازگاهی که کتابی ارزشمند بد ست چاپ سپرده میشود باید قدردانی شود،تانوشته های سبک وبی معنی جایشان رابه نوشته های وزین بسپارند.

شایداین نوشته ی من خیلی ها گیرانباشد،اماپیش خود فکرکردم؛کتابی به این زیبایی را حیف است من تنها بخوانم ودیگران اززیبایی آن بهره ی نبرند.همین باعث شد تاقلم بردارم وچند خطی هرچند ناکامل درمورد شعرهای کامل سهراب سیرت بنویسم.نوشته هایم را با دوبیتی ازمجموعه ی خارهای حسو د به پایان میرسانم:

تاکی همه جاگلایه برپا کردن؟

بیهوده خدایاوخدایاکردن؟

تاکی همه جا بادل زندانی خود

پنهان پنهان تراتماشا کردن؟

سرچشمه ها:

1 –سهر اب سیرت،خارهای حسود،ناشرانجمن آزادنویسندگان افغانستان،چاپ اول:بهار1388 ،

ص 4

2- رضا براهنی،طلا درمس، چاپ دو م:1347 ،اتشارات کتاب زمان ،ص 19

3 – سیروس شمیسا،نقدادبی ،چاپ سوم:تهران 1381 ،انتشارات فردوس ،ص206

4– فصلنا مه ی،فرهنگی ،ادبی،هنری خط سوم،بهار1384 ،شماره هفتم ،ص 118

5– استاد رهیاب،شعرهنرزبانی زیبا،چاپ انتشارات وامق،ص 17

(بدون عنوان)

افسانه واحدیار — Fri, 23 Oct 2009 05:11:52 GMT

انتظار یک روزه

ارنست همینگوی

ترجمه زاهده "امینی"

وقتی برای بستن کلکین ها وارد اتاق شد هنوز در بستر بودم . ناخوش بنظر می رسید میلرزید وصورتش سفید شده بود آرام قدم بر میداشت گویی باهر قدم تمام بدنش به درد می آمد .

- چه شده سچاتز ؟

- سرم درد می کند .

- بهتر است برگردی به بسترت.

- نه خوبم

- برو به بسترت کالاهایم را بپوشم می آیم پیشت.

وقتی پایین آمدم کنار آتش نشسته بود و هنوز کالاهایش را به تن داشت . خیلی مریض تر از آن بود که یک طفل نه ساله بنظر برسد. وقتی دستم را روی پیشانی اش گذاشتم فهمیدم تب دارد به او گفتم " برو بالا به بسترت تو ناخوشی " جواب داد " نه خوبم " وقتی داکتر آمد و درجه تب را گرفت پرسیدم "چند است؟"

-102

درطبقه پایین داکتر سه قسم کپسول رنگارنگ ودستورالعمل استفاده آن را داد . یکی برای پایین آوردن تب بود ، دیگری کارکن بود وسومی برای رفع حالت اسیدی بود . داکتر گفت که میکروب آنفولانزا تنها در حالت اسیدی میتواند رشد کند .به نظر می رسید داکتر همه چیز را راجع به بیماری می داند . او گفت که این یک آنفولانزای خفیف همه گیر است واگر تب بالا تر از 104 نرود وطفل سینه بغل نشود جای تشویش نیست.

به اتاق که برگشتم درجه تبش را یاداشت کردم و تقسیم اوقاتی برای دادن کپسول ها درست کردم .

- می خواهی چیزی برایت بخوانم .

- البته ، اگر بخواهی

صورتش سفید شده بود زیر چشمانش سیاه, در بستر دراز کشیده,بنظر می رسید چیزی که اتفاق افتاده هنوز برایش جا نیفتاده است.

بخشی از کتاب دزدان دریایی "هاوارد پایلز" را بلند شروع به خواندن کردم ، اما دیدم که او گوش نمی کند .

- چه حال داری سچاتز؟

- همان طور که بودم .

کنار تخت نشتم وکتاب میخواندم منتظر بودم وقت دادن کپسول بعدی او برسد. طبیعی بود که به خواب برود . اما وقتی سرم را بلند کردم خیلی عجیب به پایین تخت نگاه می کرد.

- چرا سعی نمیکنی بخوابی؟ برای خوردن دوا بیدارت میکنم .

- ترجیع میدهم بیدار بمانم .

لحظهءبعد گفت:اگر بودن همراه من ناراحتت می کند . مجبور نیستی اینجا پیش من بمانی ، پدر!

- نه ، ناراحتم نمیکند

- نه ، منظورم این است که مجبور نیستی اینجا بمانی اگر قرار است که ناراحت بشوی .

فکر کردم شاید کمی سرش سبک شده بعد از دادن کپسول ساعت 11 برای ساعتی بیرون رفتم روز روشن وسردی بودزمین بالا یهءنازکی از شبنم که یخ زده بود فرش شده وبه نظر میرسید تمام درختان برهنه ، بوته ها ، پشته های خاشاک ، علف های هرزه و حتی زمین با یخ جلا داده شده بود .

سگ شکاری جوان ایرلندی ام را برای قدم زدن به جاده وکنار دریاچه یخ زده بردم . ایستادن یا راه رفتن روی سطح یخی مشکل بود وسگ حنایی ام روی یخ ها لغزید ویخ مالک میخورد .

خودم دو بار افتادم . تفنگ از دستم افتاد وروی یخ ها لغزید.

من و سگم یکدسته بلدرچین که زیر یک توده بلند خاک رس بودند را با یک بوته که دم دستم بود رم دادیم دوتا از آنها وقتی به بالای توده جایی که دوراز دید بود رفتند را کشتم .

بعضی از آنها لای درخت ها فرود آمده بودند بیشتر آنها بین انبوه بوته ها و خاشاک پراکنده شده بودند وبرای رماندن آن ها باید چند بار روی بوته های یخ زده بالا وپایین می پریدم و وقتی هم روی بوته های یخی غیر یکنواخت بی حرکت می ماندی فیر کردن مشکل می شد . دوتا را زدم اما پنج تیر خطا رفت .

بطرف خانه حرکت کردم . خوش بودم که یکدسته بلدرچین را نزدیک خانه پیدا کرده بودم و آنقدر هم زیاد بودند که برای روز بعدی هم کفایت می کرد .

وقتی به خانه برگشتم گفتند که سچاتیز کسی را داخل اتاق راه نداده . رفتم پیشش در همان وضعی بود که ترکش کرده بودم .

- تو نمی توانی داخل بیایی ،چون ممکن است مریض شوی .

- صورتش سفید شده اما گونه هایش از تب سرخ شده بود وهنوز مثل قبل بپایین تخت خیره نگاه میکرد . درجه حرارتش را گرفتم .

- چنده ؟

- گفتم : چیزی در حدود " 100"102 ویک دههم.

- گفت 102؟

- کی این را گفت ؟

- داکتر .

- درجه حرارت تو خوب است قابل تشویش نیست .

- نگران نیستم اما نمی توانم فکر نکنم

- فکر نکن سخت هم نگیر!

- سخت نمی گیرم . مستقیم نگاه کرد,دیدم که سخت در خودش فرو رفته

- این را با آب بخور!

- فکر می کنی اثر می کند ؟

- البته که اثر می کند.

- نشستم و کتاب دزدان دریایی را باز کردم و شروع به خواندن کردم اما می دیدم که گوش نمی کند پس خواندن را بس کردم . پرسید فکر می کنی چه ساعتی قرار است بمیرم؟

- چرا ؟

- چقدر طول می کشدتا بمیرم؟

- تو قرار نیست که بمیری ! موضوع چیه ؟

- اوه ، بله من دارم می میرم . می شنیدم که داکتر گفت 102 درجه تب دارد.

- آدم با 102 درجه تب می میرد ؟ این احمقانه است !

- می دانم می میرد. در مکتب فرانسه بچه ها به من می گفتند که آدم با 54 درجه تب می میرد و من حالا 102 درجه تب دارم .

او از ساعت 9 صبح تا حالا تمام طول روز منتظر بوده بمیرد .

- بیچاره! این مثل مایل وکیلومتر است تو نمی میری آن یک ترما متر متفاوت است با آن ترمامتر 37 نورمال است ، اما با این ترمامتر 98درجه نور مال است.

- مطمئنی ؟

- قطعا این مثل مایل وکیلو متر است می دانی وقتی 70 مایل با موتر برانی چند کیلومتر می شود ؟

- اوه!

- نگاه خیره اوبه پایین تخت کم کم آرام گرفت و انتظارش عاقبت هم پایان یافت. روز بعد روز کسل کننده ای بود واو با هر چیز کوچکی که برایش قابل تحمل نبود به آسانی به گریه می افتاد.

(بدون عنوان)

افسانه واحدیار — Wed, 21 Oct 2009 17:40:28 GMT

و آ خرین شهاب هم گذشت

ولی

ستارهء امید آرزوی این دلشکسته بر نگشت

صدا فقط صدای آسما ن و کهکشان

و آدمی پر از ترانه های گنگ و بی نشا ن

و آخرین نگاه من به سوی آخرین شهاب

و آخرین شهاب هم گذشت

ولی ...

چه مبهم است زندگی !

دل از نهایت هجوم غصه ها

مذاب می شود خدا

تمام واژه های شب چرا شهاب میشود

و همچنان نگاه آدمی

به سوی آخرین شهاب می دود

ولی جرقه های آرزو

کجا؟

کجا می

محبوبه صالحی

............................................................

دوبیتی!

ترا باخوب وبد ها یت گذاشتم

بمیرحالا که تنها یت گذا شتم

گل زرد کنارگیسویم را:

بروی آرزوها یت گذاشتم.

دوبیتی!

به من چه مردن ونا مردن تو

به خاک افتادن وسم خوردن تو

ترا با این قمارت می گذارم

به من چه بردن ونا بردن تو.

نیلوفر"نیک سیر"

آب را مریز

روی جاده ء تموز

ت ش ن ه است

مرا می نوشد

..........................

آدمک با چشمانی زیتونی

و بینی ...

از زیر کهن درخت بلوط صدا می زند:

زمستان سبز شد

هواآبی سرما نیز

سیاهی !

رویت برفی

الهه ساحل

...................................................................

طرح!

من وتوومهتاب

3 میمی ترین واژگان این روزگاریم

آنچنانی که:

"مادرومیهن ومرگ"

طرح!

ابروانت

"به رسم هدیتی"

گرهی زیبا زدند

آزادیم را.

محمد"یعقوبی"

دوبیتی!

نه یارو وعدهء دیدار برجا

نه یاد لحظه های پاربرجا

ازآن د نیای عاشق پیشگی ها

نمانده دود یک سیگاربرجا.

سمیه "رامش"

هی به تقدیر خود می خندی

به همه صحنه های بیمارش

به نخ روز های ناکوکی

زخمه می زد غمی به دل ،تارش

ناله ها را پما د می ما لی

تا کمی درد آن شود تسکین

غافل از آن که مرده آرامش

زیر یک اتفاق سر سنگین

حرف را می زنی به دل دائم

_"ذله ام "ازسکوت احساسش _

که چرا رسم عشق مأیوس است

مثل مردی ز سود اجناسش

خسته یک خانه گشته از شکوه

کافیه گریه های غمگینم!

کافیه هرچه بد دعا کردی

مطمئن باش ، خیر می بینم !

افسانه واحدیار

(بدون عنوان)

افسانه واحدیار — Mon, 19 Oct 2009 17:36:16 GMT

نگاهی به مجموعهء شعری"حاشیه ی دونفری"

معرفی کوتاه:

شهیرداریوش یکی ازغزلسرایان جوان است؛ که تازه درسر هوای ناب شعر وشاعری راپرورانده . وی درشهر تخار بدنیا آمده است ،ورشتهء زبان وادبیات فرانسه را میخواند.

پرتو نادری درمقد مه ی که برای کتاب داریوش نوشته میگوید:" داریوش درحاشیهء دونفری شاعری ست غزلسرا؛ اما اوغزل رابا هنجار های تازه می سراید، غزل بیان پیوند های حسی وعاطفی اوست."1

باید گفت که مجموعهء شعری "حاشیهء دونفری" دارای 35 قطعه غزل و3 قطعه سپیدو3 قطعه رباعی است. بسامد زیاد غزل ها اینرا میرساند که شاعر مان توجه زیادی به تغزل وحال وهوای عاشقانه دارد.

حال می پردازیم به گوشه های از دفتر شعرش:

1 –زبان:

تحت پوشش زبان "واژه" یکی ازعناصر مهم است که میتواند کلام را ایجاد کند،پس نخست به واژه میپردازیم:

1 -1 واژه:

"زبان شعر مقولهء بسیارپیچیده ومهمی است. واژه به عنوان جزیی ترین ساخت درزبان، نقش بسیار مهمی رادرایجاد فضا بازی میکند. به عنوان اولین کاراکتر با دنیای بیرون ودر درون شاعر روابط تنگاتنگ دارد."2

باید گفت که واژه دراختیار شاعر است واو میتواند به هرصورت که میخواهد آنرا حس بدهداگرشاعر ازقدرت خوبی برخوردار باشد میتواند بارمثبتی به واژه بدهد وآنرا به اصطلاح "خوش بنشاند "درشعرش. ورنه اگر واژهء درشعر جای مناسب خود را نیافت ذوق خواننده فروکش میکند.

وقتی شهیرداریوش می گوید:

پرنده رفت وغم انگیز شد فضای قفس

پرنده یی که مرابرد تا به پای قفس

پرنده یی که گره خورده بود با نفسش

تمام پاکی ویک رنگی هوای قفس...(قفس 7 )

در ابیات این غزل واژهء "پرنده" بارغم انگیزی را به بال میکشد که این اندوه با واژه های قفس،گره، نفس امتداد میابدودر حقیقت این واژه ها اند که فضای حاکم برین غزل را مستحکم نگه میدارند.

بااین همه باید گفت که داریوش گرچه درکوچه ء تجربه های اولیه اش قدم میزند؛امادر شعرش واژه ها کهنه نیستند وخوب دربدنهء غزل جا افتاده اند.

2 -1 ردیف:

ردیف یکی از اجزای غزل است که بعد از قافیه نقش بارزی دارد وشاعر درآوردن ردیف درشعرش مختار است واما نباید فراموش کرد که "نقش موسیقایی قا فیه با به کار گیری ردیف بیشتر میشود."3

آودن ردیف درغزل مهارت شاعر را میخواهد به جهت اینکه ردیف باید دنباله رو قافیه و موضوع درونی غزل باشد، یعنی پیوند محکمی بین قافیه وردیف ودر کل فضای شعر موجود باشد.

اما سخن اصلی برسر ردیف های دفتر شعری داریوش است ، تمام غزل های داریوش به استثنای یکی دو غزل همه دارای ردیف اند، دراکثر غزل هایش این ها پیوند محکمی با دیگر اجزای شعر وخصوصا قافیه دارند ودر یکی دو غزل این پیوند خوب حس نمیشود وفکر میشود که ردیف زیاد یست .

مثلا دراین شعرش ردیف خوب جا افتاده:

سکوت پنجره ها را ترانه کافی نیست

به ریشه وقتی تبر زد جوانه کافی نیست

پرنده عاطفه ی خویش را به دار آویخت

برای حنجره ی سرد دانه کافی نیست.. . (کافی نیست 15)

ردیف "کافی نیست" با قافیه های ترانه ،جوانه ، دانه ، کاملا پیوند دارد وکلأ با

فضای شعر همگونی خاصی ایجاد کرده است.

واما محض نمونه دراین شعر ردیف جا نیفتاده:

آری نگاه خسته عرق میخورد هنوز

احساس چشم بسته عرق میخورد هنوز

گنجشک های عاطفه درسردی دلی

ازسوز دسته دسته عرق میخورد هنوز...(عرق میخورد55 )

اگر ما با یک ایهام این عرق خوردن را به دو معنی شراب خوردن یا همان عرق خوردن تعبیر کنیم ؛ خوب این "عرق" ویا "شراب" با احساس چشم بسته چه ربطی دارد؟ وباز اگر به معنی "عرق" یا همان احساس گرمی کردن بگیریم این عرق کردن " گنجشک های عاطفه درسردی دل" فضای نا متوازنی را میسازد.

ویا:

به بی بهانه ترین اضطراب می ریزی

به قریه یی پرازآوازآب می ریزی

نشسته ای وکمی چشم هات غمگین اند

نشسته ای وبیک شعر ناب می ریزی...(نبض گیج 11 )

که اگر مثلا بجای ردیف "میریزی" میبود "میمانی " بهتر بود.

حالا ازبحث زبانی که بگذریم میرسیم به تخیل شاعر.

2 – تخیل:

" عنصر خیال جوهر اصلی شعر بشمار میاید ومکا تب جدید ادبی از قبیل

سوررآلیست ها ، هنررا نتیجهء خیال وتخیل دانسته اند."4

اگربخواهیم بین یک پارچه شعر ویک پارچه نظم تما یزی قا یل شویم ؛ مهم ترین خصیصه ء شعر درمخیل بودنش است. بحث عمدهء که درشعر قابل توجه است

چگونگی پیاده کردن تخیل درشعراست ،واینکه چقدر شاعر از قدرت خیال پروری والای برخوردار است تا بتواند مخاطب را با رویا ها و تخیلا تش شریک سازد.

وقتی داریوش میگوید:

ستاره ها همه خوابیده اند وکو چهء ما

درانتظار صدای من وقدم هایم...(نفس جاده 25 )

یا:

آری بیا وپنجره ها را ورق بزن

تصویر گیج باور ما را ورق بزن...(ورق بزن)

یا:

جوانکی که سر راه توست شام وپگاه

دوباره خسته شده سطل خواب می نوشد...(تب آفتاب57 )

این ابیات میرساند که شاعرچیزی را حس کرده وبعد آنرا با قدرت تخیلش بال وپرداده.

3 – تجربهء شاعر:

تحت این عنوان میخواهم مطرح کنم اینکه؛ حس صا دقا نهء شاعروبیان تجربیاتش درشعر اهمیت دارد.یعنی اینکه شاعر هرآنچه راکه درقلبش حس میکندوهرآنچه را که درزندگی خودش به تجربه می نشیند را باید بنویسد،نه چیز های تصنعی واحساس وگفتهء دیگران را.پرویز ناتل خانلری می گوید:" شما اگرجهان را چنان می بینید ودرمیا بید که شاعری دیگر بیان کرده است، همان بهتر که وقت خودو مارا ضا یع نکنید زیرا ازهمین جا پیداست که شاعر نیستید."5

وقتی شهیرداریوش میگوید:

دولحظه صحبت واخم وسپس قرار تمام

تمام حاصل یک شهر انتظار تمام

سه جرعه الکل چشمان مست وبی مفهوم

وبعد حادثه ی بودن نگار تمام...(قرار35)

یا:

من وشنیدن آواز خانم لوپز

نمیشود بخدا چون دوتارما کهنه...(کهنه 61 )

حالا شاعر یااز خودش یا ازماحولش سخن گفته:قرار با نگار ،شنیدن آهنگ جنیفرلوپز و....

4 –داریوش وسپیدسرایی:

چنانچه قبلا گفته آمد داریوش شاعریست که بیشتر به غزل پرداخته وتنها سه قطعه سپید درمجموعهء شعریش وجود دارد،واین میرساند که شاعر به این تازگی ها کوشش کرده تادرقالب سپیدهم تجربه هایی داشته باشد.

پرتو نادری درمقدمه نوشته است "داریوش هوشیارانه از وزن بسوی بی وزنی رفته است واین امر میتواند مایه ی پیروزی های بیشتر او گردد."6

شعرسپید باید ابهام رادر خود داشته باشد، البته نه ابهام گیج کننده ی که ره به جایی نبرد.شهیردرنخستین تجربه هایش گاهی خیلی شعاری شده مثلا وقتی میگوید:

... بگذار دیگران

درکاسه ی سر حقیقت

آش داغ بخورند

وتنوردروغ وتحقیررا

بااستخوان منصور گرم نگه دارند...(یک دقیقه سکوت76 )

بعد بگذار چرند بگویند احرارها

"درکاند یدای راستگوی تاریخ "

اما درکناراین همه بعضی از تکه های این گونه شعر هایش مفهوم زیادی را بدوش میکشند:

آری هنوز درگوشم

آخرین فریاد های "لورکا"

طنین می اندازد

وبا رگ رگ وجودم احساس میکنم

شکوه افتیدن بودا را... (یک دقیقه سکوت 76)

درحقیقت شاعر درشعر های سپیدش به اندوه بزرگش دربارهء "وطن" پرداخته وچون این قالب را وسیع تراز غزل یافته ؛این دل زمزمه هارا سروده:

توکالای خوبی هستی بانو

هم نوع نه

بگذار درکنار جاده ی ده افغانان

با دو افغانی

از تماس دست هایت لذ ت ببرند

ودر اینجا – افغانستان

لبخندت را به گلوله می بند ند

مرگ بی ارزشی داری بانو

تو میمیری

سنگسار!..(بانو83 )

حسن پایان با یک ربا عی از آخرین صفحه ی کتاب:

آهسته ازکنار تو تبعید میشوم

ازگرمی بهار تو تبعید میشوم

دیگرپرنده ها همه از شهر می روند

وقتی که از دیار تو تبعید میشوم.

سرچشمه ها:

1 – داریوش، شهیر،حاشیه ی دونفری، ص د ناشر:انجمن قلم افغانستان.

2 – مجله ی خط سوم، شمارهء هفتم بهار1384 ،سیرغزل مهاجرت:محمد واعظی.

3 –همان

4 –شفیعی کدکنی،محمدرضا،صورخیال درشعرفارسی، ص 11 انتشارات مطبعه ی دولتی ،1368

5 –ناتل خانلری،پرویز،شعروهنر،ص 185 ،انتشارات شرکت سهامی ایران.

6 – حاشیه ی دونفری ،ص ه

نیلوفر"نیک سیر"