تا ساغری باقیست

خواستم که با تو درد دل کنم      

  گریه ام ولی امان نمی دهد

                                       قیصر امین پور    

دنیای جای عجیبی است جایی که آشنا می شوی.شروع می کنی.دوست میداری و با دوست داشتن انس می گیری و یک روز متوجه میشوی که باید بروی باید دلبستگی ات را  رها کنی و وداع کنی!

به قول کورت ونه گات:‌رسم روزگار چنین است.

دلم گرفته/دلم عجیب گرفته است/نه این دقایق خوشبو که روی شاخه نارنج می شود خاموش/نه این صداقت حرفی که در سکوت میان دو برگ این گل شب بوست/نه هیچ چیز مرا از هجوم خالی اطراف نمی رهاند و فکر می کنم/که این ترنم موزون حزن تا به ابد شنیده (سهراب سپهری) خواهد شد.برج حوت پارسال با این خیال قشنگ سپری شد که آیا از عهده ادارۀ (تا ساغری باقیست)بر خواهم آمد.و حوت امسال با این اندیشه آزار دهنده به اتمام رسید که چگونه با خواننده گان خوب این نشریه وداع کنم اما میدانم که تا ساغری باقیست این نشریه هر روز پر محتوا تر وبا کیفیت تر به زیور چاپ آراسته خواهد شد یقین دارم که محصلان فردا با جام مملویشان از ادب ومعرفت این ساغر را لبریز نگاه خواهند داشت و روز به روز شاهد گسترش این نشریه خواهیم بود.

خدارا سپاس گزارم  که توفیق داد تا چهار شماره این نشریه را اداره کنم و تجربه های بی بهایی را بیندوزم.وبیاموزم که کاری که به عشق توام باشد هر چند که ناچیز باشد طعم و لطف دیگری دارد.

خدایا جام وجود همه بندگانت را مملو از این شهد جان گداز نمای .

 آخر دلم با سربلندی می گزارد         سنگ تمام عشق را بر خاک گورم.

افسانه واحدیار مدیر مسوول نشریه

مثل خاکستر  سیگار به دور ات انداخت

زندگی از لب یک چشمه  به گور ات انداخت

زندگی بال و پرت کند بدون حرفی   

بعد در چاه  پر از وهم  به زور ات  انداخت

نیست در رود دگر جای تو ماهی! بس کن

آب دیدی که چسان دردل تور ات انداخت

از سر شاخه ات ای برگ مهاجر دیشب

دست تقدیر گرفت و به   تنور ات انداخت

چقدر زنده به گوری چقدر تنهایی

زندگی از لب یک چشمه به گور ات انداخت

                                                                                 (زبیر هجران (کابل )

فلسفه ی هستی

از همــان روز که آدم به نفـــــس عادت کرد

حـــــجم آواز قـــناری به قفـــــس عادت کرد

جــــــبرئیل آمـــــد و لیکن همه ی اهـل حرم

گوش شان صرف به آواز جـرس عادت کرد

لغزش دســـــــت زلیخا نفــــــسی بود، ولــی

گوشه ی دامن یوسف به هــــوس عادت کرد

بگذریم از سر این قصه که عشق آمـد و بعد

سیب در ختم حکایت به مگــــس عادت کرد

یا تـنوری که در آن زمزمه ی منصور است

آخر کـــــار به افسانه ی خـــــس عادت کرد

شـــــــاید آن روز که آدم ز نفــــس می افتاد

به خود و هســتی و دنیا و قفــس عادت کرد

                                                                            شهیر داریوش (تخار )

ما بیهوده رنج تفنگ‏ها را به دوش می‏کشیم

نقاش

برای کشتن پرندگان وطن

به اندکی رنگ قناعت می‏کند.

ما بیهوده گلوی خمپاره‏ها را پاره می‏کنیم

مویه‏های زنی کافی‏ست

تا برج‏های بلخ را از هم بپاشد.

ننگ بر ما

که هیچ مرزی نشناختیم

و قایق بر امواج ریگ‏های روان

                                   راندیم.

ای کاش می‏دانستیم

گرسنگی شش حرفِ مختصر، نه

صدها حنجره‏یی‏ست

که مشق «بابا نان نداد» را

                       تمرین می‏کنند.

ای کاش فراموشی بوته گلی بود

قد برافرشته از میان جمجمه‏ام.

ما سال‏هاست از فراموش شدگانیم

سال‏هاست

ماهیگیران کلماتی را با حرص می‏جوند

و با پوزه‏های‏شان

بر ریگ‏های آمو می‏نویسند؛

غرق شدن

سرنوشت خوب ماهی‏هاست

                                                                             حکیم علی پور (بلخ )

بخت

بر حکمِ قرعه باز دلم مالِ آن جگر

این فرشِ گل که هر "دفه" پامالِ آن جگر

یکبارِ دیگر آن گرهِ کورِ باورش

بیچاره این دل و همه جنجالِ آن جگر

این قصه یی که محورِ هر فصلِ آن غم است

آزینِ هر شبِ دلِ با حالِ آن جگر

بودا! میان شهرِ قدیمِ تصورم

گفتی رقیبِ تو شده تِمثالِ آن جگر؟

گفتی که باز بتکده ها را گرفته اند

افسانهء نگاه و رخ و خالِ آن جگر؟

ای لاتریِ عشق که پیوند می زنی

بختِ مرا به روز و مه و سالِ آن جگر

یک لحظه هم برنده شدن را ندادی ام

در نردِ عاشقانهء پُر چالِ آن جگر

فنجانِ قهوه نیز به بندم کشیده است

وقتی که دیده ام _به خدا_ فالِ آن جگر. 

                                                            تمیم حمید ( کابل )

معرفی

رویا شریفی هستم،‌دوران تحصیلی مکتب را در لیسه تجربوی سپری نمودم و فعلاً‌ آخرین روزهای تحصیلی دورة لیسانس را در دانشکده ادبیات دری میگذرانم.

 افسانه واحدیار

بیدل شاعر و سخنگوی آئینه دل است

ولی شاه بهره رئیس اطلاعات و فرهنگ هرات در سال 1366 از پوهنتون کابل فارغ شده و درطول سالهای متمادی،درپستهای فرهنگی ومطبوعاتی چون مدیر مسؤول اتفاق اسلام،آمریت پروژه حفظ آبدات تاریخی هرات،آمریت رادیو تلویزیون هرات،ریاست عمومی اطلاعات وفرهنگ هرات،مدیر نمایند گی بانک انکشافی افغانستان درهرات، مشاور فرهنگی و مدیرمکتب خصوصی ابن سینا در هرات ایفای وظیفه نموده اند . ایشان از شیفتگان ادبیات عرفانی خصوصا حضرت  بیدل هستند .این شخصیت فرهنگی تا به حال تألیفتی همچون شرح غزلی از بیدل ،تجلی ، جلوه های عرفان ،تاریخ خلاصه هرات و اشعار و مقالاتی به جامعه ادبی تقدیم نموده اند .

تا  کجا باید دوید

تا کجا باید دوید و آخرش

تا سرابی سرخ و بی پایان رسید

آرزوها رفته اند

آرزو ها می روند ،گم میشوند

ما نصیب گرگ در صحرای عشق

دل نصیب سگ در این خالی سرا

وای بر تنها ترین تنها

              ای جهان !

ای کسی با دست هایی سخت پنهان

روح را آخر جدا کردی ز جان

گیر ماندم لا به لای طرز بودن

ای زمان!

از هجوم گام های مبهم پاییز

فوت کردم

با نگاهی همچو دل نا چیز

زیر کفش خاطرات تلخ بارانی

من شدم لب تشنه چون ماهی

دیگر چه می خواهی ؟

محبوبه" صالحی"

 .........................................................

اتفاقی که پس پنجره

                       افتاد

                          و     

                          صدا کرد

                                     شرنگ

                              دل من بود                   

                           که در کنج حیاط

                   سر به دیوار نم آلودهء خود        

                               می سایید

الهه" ساحل "

.....................................................

احساس آب را چه کسی جستجو نمود

ازشاخه شاخه برگ چه کس گفتگو نمود

 حالا که اشک هام به جایی نمی رسد

باید به قطره قطره باران وضو نمود

هر اتفاق منتظر دیدن تو بود

باید تورا به خواب کسی جستجو نمود

من کوچکم برای رسیدن کنار تو

باید کنار ریشه برایت نمو نمود

ویدا" شریفی"

.................................................... 

رفته ای باز خسته ام امشب

بی تو در یک اتاق بی فانوس

رفته ای باز گشته تنهایی

به سراغ جهان من افسوس!

رفته ای نه نرفته ای از دل

حاضری گرچه از نظر دوری

خفته ام بی تو در حصاری سرد

شکوه بس گفته ای که مجبوری

منتظر می شوم که برگردی

گر چه از انتظار بیزارم

سهم من در جهان پر وسعت

تا ابد انتظار ، دلدارم

می نویسم "خدا به همراهت "

گرچه دل گریه می کند پر درد

با تو ام انتها ی رؤیا ها

 خواهشا زود نزد من برگرد

افسانه" واحدیار"

 ............................................................

گفتی که نوبهار تورا نورس آورد

کرباس کهنه را  بَبُرَد اطلس آورد

موجی که از  کرا نۀ  اطلس بپای خواست

ترسم به جای گوهر تابان خس آورد

بادجنوب تاکه از این دست می وزد

یا بوف کور آرد و یا کرگس آورد

این دل زمیزبانی مهمان گرفته است

بنگر چه ها که بر سرم این ناکس آورد

دریایی از تگرگ به هر گوشه ریختند

توفان دمیده اند که آتش بس آورد

نورالله" وثوق "

 ....................................................................................................................

تونیستی وباغچه بی نسترن شده

این زندگی مبارزهءتن به تن شده

خورشید پشت پنجره هم گریه میکند

گویا تمام وسعت بودن کفن شده

دیوارهای مضطرب وساعت وسکوت

تلفیق ازشکستن احساس من شده

تنها نشسته مثل همیشه کناردر

با حس مبهمی که به گردم چمن شده

احساس خفه گی وکمی بغض واضطراب

اینجا فضا پلید وهوا هم لجن شده.

                                       مریم "هاتف"

    .....................................................................

باغ ترانه

باغزل نگاه توباغ ترانه میشوم

مست بهارتازه چون یاس شبا نه میشوم

می شکفم چوغنچه ای زین همه جاودانگی

درورق خیال خود شاه زمانه میشوم

ازدوجهان رهاشوم همچو پرنده ازقفس

تا که به شهرچشم تو صاحب خانه میشوم

نبض هزارپنجره دررگ آرزوی من

می تپد وبه سوی تو،بازروانه میشوم

باسخن نگاه توخوش غزلی بپرورم

مژده که بعدازاین غزل بیت یگانه میشوم.

                                             رامین"عرب نژاد"

 ...................................................................

دربرکه ی دستانت احساس وغزل جاری

صد روزنه ی فردا صد ماه حمل جاری

صد عاطفه ی رنگین صددلهره ی شیرین

درعمق نگاه توتصویرعسل جاری

درزمزمه های توگم گشته وپیدایم

دراین من گم گشته دریای جدل جاری

باهرنفسم گویی پرمیشوم ازحست

این حس قشنگ تودرمن چوغزل جاری.

                                                      نیلوفر"نیک سیر"

تأملی بر شعر زن              ویدا شریفی

اگر چه جنبش های فمنیستی در غرب را نمی توان در افغانستان دنبال نمود ولی ناگزیر باید نظری کوتاه داشته باشم .

بحث پیدایش تاریخی جنبش های فمنیستی نیرومند را در دوره های متفاوت به مثابه یک موج مطرح کردند.موج اول جنبش های قر ن 19 و 20 که برای کسب حقوق مساوی حق رأی بود ؛ و اما موج دوم که در دهه 60 و 70 رخ داد به خاطر عدم تساوی زنا ن در مسائل جنسی و دیگر فمینیسم در هنر به خصوص شعر که مورد بحث در این نوشته است.

نیلوفر"نیک سیر"

این جاده نمی فهمد د لتنگی عابر را...

این نوشته نگاهی کوتاه به شعرسهراب" سیرت" است،وخواسته ام یکی اززیبایی های شعرش رابربشمارم که این زیبایی" عشق" است تاآخرنوشته گاهنامه را برزمین نگذارید!

انتظار یک روزه

ارنست همینگوی

ترجمه زاهده "امینی"

وقتی برای بستن کلکین ها وارد اتاق شد هنوز در بستر بودم . ناخوش بنظر می رسید میلرزید وصورتش سفید شده بود آرام قدم بر میداشت گویی باهر قدم تمام بدنش به درد می آمد .

-     چه شده سچاتز ؟

-     سرم درد می کند .

-     بهتر است برگردی به بسترت.

-     نه خوبم

-     برو به بسترت کالاهایم را بپوشم می آیم پیشت.

وقتی پایین آمدم کنار آتش نشسته بود و هنوز کالاهایش را به تن داشت . خیلی مریض تر از آن بود که یک طفل نه ساله بنظر برسد. وقتی دستم را روی پیشانی اش گذاشتم فهمیدم تب دارد به او گفتم  " برو بالا به بسترت تو ناخوشی " جواب داد " نه خوبم " وقتی داکتر آمد و درجه تب را گرفت پرسیدم "چند است؟"

-102

 درطبقه پایین داکتر سه قسم کپسول رنگارنگ ودستورالعمل استفاده آن را داد . یکی برای پایین آوردن تب بود ، دیگری کارکن بود وسومی برای رفع حالت اسیدی بود . داکتر گفت که میکروب آنفولانزا تنها در حالت اسیدی میتواند رشد کند .به نظر می رسید داکتر همه چیز را راجع به بیماری می داند . او گفت که این یک آنفولانزای خفیف همه گیر است واگر تب بالا تر از 104 نرود  وطفل سینه بغل نشود جای تشویش نیست.

به اتاق که برگشتم درجه تبش را یاداشت کردم و تقسیم اوقاتی برای دادن کپسول ها درست کردم .

-     می خواهی چیزی برایت بخوانم .

-     البته ، اگر بخواهی

صورتش سفید شده بود زیر چشمانش سیاه, در بستر دراز کشیده,بنظر می رسید چیزی که اتفاق افتاده هنوز برایش جا نیفتاده است.

بخشی از کتاب دزدان دریایی "هاوارد پایلز" را بلند شروع به خواندن کردم ، اما دیدم که او گوش نمی کند .

-     چه حال داری سچاتز؟

-     همان طور که بودم .

کنار تخت نشتم وکتاب میخواندم منتظر بودم وقت دادن کپسول بعدی او برسد. طبیعی بود که به خواب برود . اما وقتی سرم را بلند کردم خیلی عجیب به پایین تخت نگاه می کرد.

-     چرا سعی نمیکنی بخوابی؟ برای خوردن دوا بیدارت میکنم .

-     ترجیع میدهم بیدار بمانم .

لحظهءبعد گفت:اگر بودن همراه من ناراحتت می کند . مجبور نیستی اینجا پیش من بمانی ، پدر!

-     نه ، ناراحتم نمیکند

-     نه ، منظورم این است که مجبور نیستی اینجا بمانی اگر قرار است که ناراحت بشوی .

فکر کردم شاید کمی سرش سبک شده بعد از دادن کپسول ساعت 11 برای ساعتی بیرون رفتم روز روشن وسردی بودزمین بالا یهءنازکی از شبنم که  یخ زده بود فرش شده وبه نظر میرسید تمام درختان برهنه ، بوته ها ، پشته های خاشاک ، علف های هرزه و حتی زمین با یخ جلا داده شده بود .

سگ شکاری جوان ایرلندی ام را برای قدم زدن به جاده وکنار دریاچه یخ زده بردم . ایستادن یا راه رفتن روی سطح یخی مشکل بود وسگ حنایی ام روی یخ ها لغزید ویخ مالک میخورد .

خودم دو بار افتادم . تفنگ از دستم افتاد وروی یخ ها لغزید.

من و سگم یکدسته بلدرچین که زیر یک توده بلند خاک رس بودند را با یک بوته که دم دستم بود رم دادیم دوتا از آنها وقتی به بالای توده جایی که دوراز دید بود رفتند را کشتم .

بعضی از آنها لای درخت ها فرود آمده بودند  بیشتر آنها بین انبوه بوته ها و خاشاک پراکنده شده بودند وبرای رماندن آن ها باید چند بار روی بوته های یخ زده بالا وپایین می پریدم و وقتی هم روی بوته های یخی غیر یکنواخت بی حرکت می ماندی فیر کردن مشکل می شد . دوتا را  زدم اما پنج تیر خطا رفت .

بطرف خانه حرکت کردم . خوش بودم که یکدسته بلدرچین را نزدیک خانه پیدا کرده بودم و آنقدر هم زیاد بودند که برای روز بعدی هم کفایت می کرد .

وقتی به خانه برگشتم گفتند که سچاتیز کسی را داخل اتاق راه نداده . رفتم پیشش در همان وضعی بود که ترکش کرده بودم .

-     تو نمی توانی داخل بیایی ،چون ممکن است   مریض شوی .

-     صورتش سفید شده اما گونه هایش از تب سرخ شده بود وهنوز مثل قبل بپایین تخت خیره نگاه میکرد . درجه حرارتش را گرفتم .

-     چنده ؟

-     گفتم : چیزی در حدود " 100"102 ویک دههم.

-     گفت 102؟

-     کی این را گفت ؟

-     داکتر .

-     درجه حرارت تو خوب است قابل تشویش نیست .

-     نگران نیستم اما نمی توانم فکر نکنم

-     فکر نکن سخت هم نگیر! 

-     سخت نمی گیرم . مستقیم نگاه کرد,دیدم که سخت در خودش فرو رفته

-     این را با آب بخور!

-     فکر می کنی اثر می کند ؟

-     البته که اثر می کند.

-     نشستم و کتاب دزدان دریایی را باز کردم و شروع به خواندن کردم اما می دیدم که گوش نمی کند پس خواندن را بس کردم . پرسید  فکر می کنی چه ساعتی قرار است بمیرم؟

-     چرا ؟

-     چقدر طول می کشدتا بمیرم؟

-     تو قرار نیست که بمیری ! موضوع چیه ؟

-     اوه ، بله من دارم می میرم . می شنیدم که داکتر گفت 102 درجه تب دارد.

-     آدم با 102 درجه تب می میرد ؟ این احمقانه است !

-     می دانم می میرد. در مکتب فرانسه بچه ها به من می گفتند که آدم با 54 درجه تب می میرد و من حالا 102 درجه تب دارم .

او از ساعت 9 صبح تا حالا تمام طول روز منتظر بوده بمیرد .

-     بیچاره! این مثل مایل وکیلومتر است تو نمی میری آن یک ترما متر متفاوت است با آن ترمامتر 37 نورمال است ، اما با این ترمامتر  98درجه نور مال است.

-     مطمئنی ؟

-     قطعا این مثل مایل وکیلو متر است می دانی وقتی 70 مایل با موتر برانی چند کیلومتر می شود ؟

-     اوه!

-     نگاه خیره اوبه پایین تخت کم کم آرام گرفت و انتظارش عاقبت هم پایان یافت. روز بعد روز کسل کننده ای بود واو با هر چیز کوچکی که برایش قابل تحمل نبود به آسانی به گریه می افتاد.    

و آ خرین شهاب هم گذشت

ولی

ستارهء امید آرزوی این دلشکسته بر نگشت

صدا فقط صدای آسما ن و کهکشان

و آدمی پر از ترانه های گنگ و بی نشا ن

و آخرین نگاه من به سوی آخرین شهاب

و آخرین شهاب هم گذشت

ولی ...

چه مبهم است زندگی !

دل از نهایت هجوم غصه ها

مذاب می شود خدا

تمام واژه های شب چرا شهاب میشود

و همچنان نگاه آدمی

به سوی آخرین شهاب می دود

ولی جرقه های آرزو

 کجا؟

کجا می

محبوبه صالحی

............................................................

دوبیتی!

ترا باخوب وبد ها یت گذاشتم

بمیرحالا که تنها یت گذا شتم

گل زرد کنارگیسویم را:

بروی آرزوها یت گذاشتم.

دوبیتی!

به من چه مردن ونا مردن تو

به خاک افتادن وسم خوردن تو

ترا با این قمارت می گذارم

به من چه بردن ونا بردن تو.

                                           نیلوفر"نیک سیر"

آب را مریز

 روی جاده ء تموز

ت ش  ن  ه است

 مرا می نوشد

..........................

آدمک با چشمانی زیتونی

و بینی ...

از زیر کهن درخت بلوط  صدا می زند:

 زمستان سبز شد

هواآبی  سرما نیز

 سیاهی !

رویت برفی

الهه ساحل

...................................................................

نگاهی به  مجموعهء شعری"حاشیه ی دونفری"

 معرفی کوتاه:                                                            

شهیرداریوش یکی ازغزلسرایان جوان است؛ که تازه درسر هوای ناب شعر وشاعری راپرورانده . وی درشهر تخار بدنیا آمده است ،ورشتهء زبان وادبیات فرانسه را میخواند.

پرتو نادری درمقد مه ی که برای کتاب داریوش نوشته میگوید:" داریوش درحاشیهء دونفری شاعری ست غزلسرا؛ اما اوغزل رابا هنجار های تازه می سراید، غزل بیان پیوند های حسی وعاطفی اوست."1

باید گفت که مجموعهء شعری "حاشیهء دونفری" دارای 35 قطعه غزل و3 قطعه سپیدو3 قطعه رباعی است. بسامد زیاد غزل ها اینرا میرساند که شاعر مان توجه زیادی به تغزل وحال وهوای عاشقانه دارد.

حال می پردازیم به گوشه های از دفتر شعرش:

1 –زبان:

تحت پوشش زبان "واژه" یکی ازعناصر مهم است که میتواند کلام را ایجاد کند،پس نخست به واژه میپردازیم:

1 -1 واژه:

"زبان شعر مقولهء بسیارپیچیده ومهمی است. واژه به عنوان جزیی ترین ساخت درزبان، نقش بسیار مهمی رادرایجاد فضا بازی میکند. به عنوان اولین کاراکتر با دنیای بیرون ودر درون شاعر روابط تنگاتنگ دارد."2

باید گفت که واژه دراختیار شاعر است واو میتواند به هرصورت که میخواهد آنرا حس بدهداگرشاعر ازقدرت خوبی برخوردار باشد میتواند بارمثبتی به واژه بدهد وآنرا به اصطلاح "خوش بنشاند "درشعرش. ورنه اگر واژهء درشعر جای مناسب خود را نیافت ذوق خواننده فروکش میکند.

وقتی شهیرداریوش می گوید:

پرنده رفت وغم انگیز شد فضای قفس

پرنده یی که مرابرد تا به پای قفس

پرنده یی که گره خورده بود با نفسش

تمام پاکی ویک رنگی هوای قفس...(قفس 7 )

در ابیات این غزل واژهء "پرنده" بارغم انگیزی را به بال میکشد که این اندوه با واژه های قفس،گره، نفس امتداد میابدودر حقیقت این واژه ها اند که فضای حاکم برین غزل را مستحکم نگه میدارند.

بااین همه باید گفت که داریوش گرچه درکوچه ء تجربه های اولیه اش قدم میزند؛امادر شعرش  واژه ها کهنه نیستند وخوب دربدنهء غزل جا افتاده اند.

2 -1 ردیف:

ردیف یکی از اجزای غزل است که بعد از قافیه نقش بارزی دارد وشاعر درآوردن ردیف درشعرش مختار است واما نباید فراموش کرد که "نقش موسیقایی قا فیه با به کار گیری ردیف بیشتر میشود."3

آودن ردیف درغزل مهارت شاعر را میخواهد به جهت اینکه ردیف باید دنباله رو قافیه و موضوع درونی غزل باشد، یعنی پیوند محکمی بین قافیه وردیف ودر کل فضای شعر موجود باشد.

اما سخن اصلی برسر ردیف های دفتر شعری داریوش است ، تمام غزل های داریوش به استثنای یکی دو غزل همه دارای ردیف اند، دراکثر غزل هایش این ها پیوند محکمی با دیگر اجزای شعر وخصوصا قافیه دارند ودر یکی دو غزل این پیوند خوب حس نمیشود وفکر میشود که ردیف زیاد یست .

مثلا دراین شعرش ردیف خوب جا افتاده:

سکوت پنجره ها را ترانه کافی نیست

به ریشه وقتی تبر زد جوانه کافی نیست

پرنده عاطفه ی خویش را به دار آویخت

برای حنجره ی سرد دانه کافی نیست.. . (کافی نیست 15)

ردیف "کافی نیست" با قافیه های ترانه ،جوانه ، دانه ، کاملا پیوند دارد وکلأ با

فضای شعر همگونی خاصی ایجاد کرده است.

واما محض نمونه دراین شعر ردیف جا نیفتاده:

آری نگاه خسته عرق میخورد هنوز

احساس چشم بسته عرق میخورد هنوز

گنجشک های عاطفه درسردی دلی

ازسوز دسته دسته عرق میخورد هنوز...(عرق میخورد55 )

اگر ما با یک ایهام این عرق خوردن را به دو معنی شراب خوردن یا همان عرق خوردن تعبیر کنیم ؛ خوب این "عرق" ویا "شراب" با احساس چشم بسته چه ربطی دارد؟ وباز اگر به معنی "عرق" یا همان احساس گرمی کردن بگیریم این عرق کردن " گنجشک های عاطفه درسردی دل" فضای نا متوازنی را میسازد.

ویا:

به بی بهانه ترین اضطراب می ریزی

به قریه یی پرازآوازآب می ریزی

نشسته ای وکمی چشم هات غمگین اند

نشسته ای وبیک شعر ناب می ریزی...(نبض گیج 11 )

که اگر مثلا بجای ردیف "میریزی" میبود "میمانی " بهتر بود.

حالا ازبحث زبانی  که بگذریم میرسیم به تخیل شاعر.

2 – تخیل:

" عنصر خیال جوهر اصلی شعر بشمار میاید ومکا تب جدید ادبی از قبیل

سوررآلیست ها ، هنررا نتیجهء خیال وتخیل دانسته اند."4

اگربخواهیم بین یک پارچه شعر ویک پارچه نظم تما یزی قا یل شویم ؛ مهم ترین خصیصه ء شعر درمخیل بودنش است. بحث عمدهء که درشعر قابل توجه است

چگونگی پیاده کردن تخیل درشعراست ،واینکه چقدر شاعر از قدرت خیال پروری والای برخوردار است تا بتواند مخاطب را با رویا ها و تخیلا تش شریک سازد.

وقتی داریوش میگوید:

ستاره ها همه خوابیده اند وکو چهء ما

درانتظار صدای من وقدم هایم...(نفس جاده 25 )

یا:

آری بیا وپنجره ها را ورق بزن

تصویر گیج باور ما را ورق بزن...(ورق بزن)

یا:

جوانکی که سر راه توست شام وپگاه

دوباره خسته شده سطل خواب می نوشد...(تب آفتاب57 )

این ابیات میرساند که شاعرچیزی را حس کرده وبعد آنرا با قدرت تخیلش بال وپرداده.

3 – تجربهء شاعر:

تحت این عنوان میخواهم مطرح کنم اینکه؛ حس صا دقا نهء شاعروبیان تجربیاتش درشعر اهمیت دارد.یعنی اینکه شاعر هرآنچه راکه درقلبش حس میکندوهرآنچه را که درزندگی خودش به تجربه می نشیند را باید بنویسد،نه چیز های تصنعی واحساس وگفتهء دیگران را.پرویز ناتل خانلری می گوید:" شما اگرجهان را چنان می بینید ودرمیا بید که شاعری دیگر بیان کرده است، همان بهتر که وقت خودو مارا ضا یع نکنید زیرا ازهمین جا پیداست که شاعر نیستید."5

وقتی شهیرداریوش میگوید:

دولحظه صحبت واخم وسپس قرار تمام

تمام حاصل یک شهر انتظار تمام

سه جرعه الکل چشمان مست وبی مفهوم

وبعد حادثه ی بودن نگار تمام...(قرار35)

یا:

من وشنیدن آواز خانم لوپز

نمیشود بخدا چون دوتارما کهنه...(کهنه 61 )

حالا شاعر یااز خودش یا ازماحولش سخن گفته:قرار با نگار ،شنیدن آهنگ جنیفرلوپز و....

4 –داریوش وسپیدسرایی:

چنانچه قبلا گفته آمد داریوش شاعریست که بیشتر به غزل پرداخته وتنها سه قطعه سپید درمجموعهء شعریش وجود دارد،واین میرساند که شاعر به این تازگی ها کوشش کرده تادرقالب سپیدهم تجربه هایی داشته باشد.

پرتو نادری درمقدمه نوشته است "داریوش هوشیارانه از وزن بسوی بی وزنی رفته است واین امر میتواند مایه ی پیروزی های بیشتر او گردد."6

شعرسپید باید ابهام رادر خود داشته باشد، البته نه ابهام گیج کننده ی که ره به جایی نبرد.شهیردرنخستین تجربه هایش گاهی خیلی شعاری شده مثلا وقتی میگوید:

... بگذار دیگران

درکاسه ی سر حقیقت

آش داغ بخورند

وتنوردروغ وتحقیررا

بااستخوان منصور گرم نگه دارند...(یک دقیقه سکوت76 )

 بعد بگذار چرند بگویند احرارها

"درکاند یدای راستگوی تاریخ "

اما درکناراین همه بعضی از تکه های این گونه شعر هایش مفهوم زیادی را بدوش میکشند:

آری هنوز درگوشم

آخرین فریاد های "لورکا"

طنین می اندازد

وبا رگ رگ وجودم احساس میکنم

شکوه افتیدن بودا را... (یک دقیقه سکوت 76)

درحقیقت شاعر درشعر های سپیدش به اندوه بزرگش دربارهء "وطن" پرداخته  وچون این قالب را وسیع تراز غزل یافته ؛این دل زمزمه هارا سروده:

توکالای خوبی هستی بانو

    هم نوع نه

بگذار درکنار جاده ی ده افغانان

با دو افغانی

از تماس دست هایت  لذ ت ببرند

ودر اینجا – افغانستان

لبخندت را به گلوله می بند ند

مرگ بی ارزشی داری بانو

تو میمیری

سنگسار!..(بانو83 )

حسن پایان با یک ربا عی از آخرین صفحه ی کتاب:

آهسته ازکنار تو تبعید میشوم

ازگرمی بهار تو تبعید میشوم

دیگرپرنده ها همه از شهر می روند

وقتی که از دیار تو تبعید میشوم.

سرچشمه ها:

1 – داریوش، شهیر،حاشیه ی دونفری، ص د  ناشر:انجمن قلم افغانستان.

2 – مجله ی خط سوم، شمارهء هفتم بهار1384 ،سیرغزل مهاجرت:محمد واعظی.

3 –همان

4 –شفیعی کدکنی،محمدرضا،صورخیال درشعرفارسی،  ص 11  انتشارات مطبعه ی دولتی ،1368

5 –ناتل خانلری،پرویز،شعروهنر،ص 185 ،انتشارات شرکت سهامی ایران.

6 – حاشیه ی دونفری ،ص ه

                                                         نیلوفر"نیک سیر"

مصاحبه

معرفی:

سمیه رامش هستم. متولد 1364 در تهران . تحصیلات ابتدایی خود را در تهران و بعد از آمدن به کشور به ادامه تحصیل پرداختم. گاهی کمی شاعر هستم و گاهی هم نویسنده... مدتی سه سال در روزنامه اتفاق اسلام مسئول صفحه (زن) بودم و هم اکنون در روزنامه ماندگار به عنوان خبرنگار و گزارشگر فعالیت دارم.

شعر چه جایگاهی در زندگی شما دارد؟

به طور مشخص نمیتوانم بگویم که  شعر چه جایگاهی در زندگی ام دارد. اما من در تمام نفس هایم بدون  احساس شاعرانگی احتیاجم را نمی فهمم. مهم این نیست که حتما من خودم شعر بنویسم . اما باید هر روز شعر بخوانم و حس عزیزی که خواندن شعر به من میدهد را مرور کنم. و خودم  شعر را مثل پناهی می بینم که رجعت به آن به من امنیت و آرامش میدهد.

از( کمی برای خودم) بگویید!

"کمی برای خودم" اولین مجموعه شعری من بودم که به طور مستقل به چاپ رسید. و  مجموعه ای از تمام تجارب شعری من است . در کمی برای خودم من در چندین قالب شعر هایی دارم ، اما بیشتر شعرها در قالب سپید  گنجانیده شده اند. این مجموعه توسط انتشارات فدایی هروی به چاپ رسید ، که جا دارد از آقای آصف رحمانی مسئول انتشارات فدایی تشکر و قدر دانی کنم.

فعالیت های ادبی در بین شعرا و نویسنده های هرات نسبت به دو سه سال قبل کم رنگ شده؛ فکر می کنید علت آن چیست؟

دلایل متفاوتی در این زمینه دست به دست هم داده ند تا این رکود به میان یا به نظر بیاید.

یکی از آن دلایل فکر می کنم این است که دغدغه اصلی شعرا و نویسندگان ما ادبیات نیست و همین موضوع باعث شده ادبیات در حاشیه قرار بگیرد. موضوع دیگر این است که این رکود تنها در هرات نیست بلکه در دیگر ولایات کشور هم وجود دارد. اما چون از هرات همیشه توقع بیشتری داریم ، این کم کاری ها بیشتر به چشم می آید. در همین دو سه سالی که همه می گویند هرات در رکود ادبی قرار گرفته است، چندین اثر خوب از شعرای هراتی به چاپ رسیده ، ما در هرات شاهد چندین جلسه نقد بودیم و همچنین سمینارهای قابل توجهی نیز در هرات برگزار شد . مادر هرات مجلات اختصاصی ادبی  داریم و... اما میشود بهتر و بیشتر از این کارهایی کرد که امید وارم در آینده ای نزدیک ما به آنچه که توقع داریم برسیم.

نظرتان در مورد پسا مدرنیسم افغانی چیست؟

من فکر می کنم ما چیزی به نام پسا مدرنیسم افغانی نداریم . پسا مدرنیسم جوی است که بیشتر در ایران وجود داشته و دارد. و در این اواخر به افغانستان نیز راه پیدا کرده و عده ای از شاعران ما نیز در قالب پسا مدرنیسم چیزهایی می نویسند ، که البته من فکر می کنم به آن پختگی که باید برسد ، نرسیده است و بیشتر از این من چیزی از پسا مدرنیسم افغانی نمیدانم.

چرا به مطبوعات گرایش یافتید؟

یکی از دغدغه های من در زندگی همیشه موضوع زن بوده و هست. مخصوصا در چند سال قبل که من تازه پا به خاک خودم گذاشته بودم ، دیدن وضعیت نابسامان زنان کشور برایم غیر قابل تحمل بود و مدام به این فکر می کردم تا به نوعی بتوانم در این زمینه کار کنم . از جاییکه سلاح دیگری جز قلم نداشتم به نوشتن در مورد زنان و وضعیت شان پرداختم و ... خلاصه این دغدغه باعث شده تا من هم به نوعی وارد مطبوعات شوم . البته علاقه خودم هم شاید بود که توانستم دوام بیاورم و با تمام مشکلاتی که برای زنان در این زمینه وجود دارد به کارم ادامه دهم.

آینده خود را در عرصه شعر چگونه پیش بینی می کنید؟

به این موضوع تا به حال فکر نکرده ام. چرا که این من نیستم که با شعر همراه ام . بیشتر شعر است که مرا به خود می برد و نمیدانم تا کجا دستم را خواهد گرفت و به کجا خواهدم برد... پس بهتر است این سوال را به زمان واگذریم تا ببینیم چه خواهد شد.

یک سوال طرح و خود پاسخ بگویید:

من هم جای این سوال مطرح نشده را دوست دارم سفید بگذارم ........

د رآخر از شما و خواننده های عزیز ( تاساغری ست باقی ) تشکر میکنم و به امید موفقیت های بیشتر شما در تمام مراحل زندگی هستم.

مردانه سرایی درشعر محجوبه هروی         مژگان انتظار

با گذشت بیش از چهار دهه از وفات بانوی شعر شهرمان امروز در پی آنیم تا اورا باز در یادها زنده گردانیم .شاعریکه تنها نام او بر در دروازه ا ی زنده مانده نه ازاو ونه از شعر او خبریست .

موضوع که من بدان پرداختم نگاهیست نقد گونه از این نظر که چقدر شعر او توانسته است تجربه های هر روزینه زندگی یک زن را در آیینه نمایی کند .

آیا می توان از پشت خطوط سیاه اشعارش صدایی از زن شنید و یا از آنچه بر او میرفت را دید .

بعد از آشنایی با محجوبه وزندگی اش متوجه میشویم که گرچه زن منور فکرزمانش بود اما ازدواج نامتناسبش  باعث میشود تا اسارت خانه رانیز تجربه نماید  چون بعد از ازدواج حجاب برقع او را از دنیای بیرون جدا کرد به گفته خودش :

‹‹ من عاجزه به واسطه عذر بسترو سختگیرشوهر کسب کمالات خود را از نزد دانشوران وطن تکمیل کرده نمیتوانم ...مثل محبوسی  که به کلی از عالم بی خبر باشد باآن هم برای بیداری قوم راه تجدد خصوصا طبقه نسوان کوشیدم بشنوانم پس میسرایم تا خدا به منزل مقصود برساند .

و همین حادثه باعث شد دیدی غمگنانه بر اشعار او چیره شودو خواست تا این ندای زجر آلودش را به گوش همگان برساند اما اینکه تاچه حدی مشکلات و رنجهای  ا وو همجنسانش در اشعار او منعکس شده باید شعر او را مورد بررسی قرار داد .

برای نیل به این مقصود بهتر آن دیدم تا شعر محجوبه را در سطح محتوایی و ادبی به تحلیل بگیرم .

از نگاه محتوایی درونمایهء اشعار محجوبه را بیشتر عاشقانه میبینم  عشق و دلداده گی  های کلیشه ای و مکرر سنت ادبی مردانه. که همه از فراق و خط و لب وابرو و گیسو قدسرو صحبت شده عشق های ظاهری در مقابل معشوقه گانی خیالی  سیمین تن  کمان ابرو که ذهن انسان را به انجا میکشاند که ایا شاعر زن است و یا مرد چون غزل اشتیاق او که میگوید :

کی ماه بحسن رخ زیبای تو باشد

کی سرو بلطف قد وبالای تو باشد

مرغون دلاویز بنفشه بگلستان

شرمنده زلفین سمن سای تو باشد ( 2،24)

بادام سیاه خوابدارت

بر بخیه دو زلف تابدارت

سر وقامت بالا بلندت

 برنگین چهره همچون بهارت (2 ، 14)

گهی که چهره خود یار بی حجاب کند

خجل ز طلعت خود ماه و افتاب کند (2 ،19)

بیشترینه اشعار او را چنین ابیاتی تشکیل میدهد گرچه  درمقابل آن نمونه های دیگری نیز دارد که اندکی به عشق زنانه اشاره میشود

 من نمیدانم چرا این طالع شوریده ام

 تلخ کام از هجران شیرین  پسردارد مرا

نیستم یک لحظه فارغ از بلاو رنج و غم

تا جدا زان سرو قد سیمبر داردمرا

اما با این هم اگر در مقابل‹‹ سرو قد سیمبر››  او کلمه‹‹ پسر›› نمی آمدباز هم همان مسئله مطرح بود اینکه چرا محجوبه به این گونه سراییدنها میپرداخت علتش را می توان این دانست که محجوبه نیز مانند اغلب شاعران عصر خود پایبند قالبهای سنتی ادب فارسی بود و گرایش به شاعران می و مطرب سرا داشت طوری که این مسئله باعث شد تا شاعر مردمی استاد خلیلی برآن شود تا با نصیحت های پدرانه او را از ذکر گل و نغمه بلبل به بیان و تجلی تجربه ها و حوادث زندگی خود و هموطنانش دعوت کند .

خواهرمن حیف از آن نور پاک

گر نشود بهر وطن تابناک

ناله جان سوز وطن گوش کن

هر چه به جز اوست فراموش کن

ذکر گل و نغمه بلبل بس است

قصه رامشگری گل بس است

یا د شب و قصه مهتاب بس

ذکرصراحی و می ناب بس

طبع تو باید که مسیحا شود

مرده دلان از دمت احیا شود

(2،14)

و از این گذشته اگر از دید زبانی نگاه کنیم شاعر در بندو اسارت همان تشبیهات و استعارات و در کل زبان کلیشه  ای  است وشاید همین اسارت مانع زنانه سرایی او شده بود چون از نگاه فیمینیست ها اصولا زبان رها از جنسیت نیست بلکه جلوه ای از فرهنگ واندیشه مردانه است و ازدیدآنها رهای کامل از قید ایدیولوژی مردانه تنها در رهایی از زبان مردانه و ایجاد زبان زنانه خواهد بود(3،24)

و همچنین فیمینست ها ی رادیکال بااین درک که زبان سلاحیست که گستره تفکر زنان را محدود میکنداساس آزادی زنان را د رازاد سازی  زبان میدانند .

پس واقعا همین نداشتن زبان زنانه بودکه بیشتر اشعار او به زبان مردانه سروده شده بود .

برخی فیمینیستها مدافع یک شکل زبانی اساسا زنانه هستند که از تفاوت جنسی زنان سرچشمه بگیرد . پس محجوبه به عنوان یک زن که طبعا تجربه های متفاوت افکار متفاوت داشت نتوانست زبانی متفاوت اززبان سنتی مردانه عصرخود بیابدتابتواند تجربه های زنانگی  خودرا از طریق آن انعکاس دهد گرچه در اشعار او به ابیاتی برمیخواریم که سراسر شکوه و غم واندوه است اما باز هم زبان شعر ائو ان حال و هوا را ندارد که بتوان به تجربه های زندگی خود او پی برد بلکه بیشتر به این فکر میشویم که شاعر تنها خواسته به سبک گذشته گان شکواییه بسراید شکواییه های که بیش از راه بردن به زندگی فردی شاعر خواننده را بر آن میدارد تا انرا یک شعری غیرواقعی بشمارد تا شعریکه به بازنمایی زندگی فردی شاعر اشاره داشته باشد .و در کل این هر دو مسئله ( زبان و بیان سنتی و عدم بازنمایی زندگی شاعر و همجنسانش ) از آنجایی برمی خیزد که شاعر بعلت ضعف تجربه شاعرانه به تقلید و باز گویی تجربه و اندیشه های  شاعران گذشته متوصل شود مرادم از تجربه شاعرانه؛ نه ممارست در شعر بلکه داشتن روح و تفکر شاعرانه است .که زندگی و دنیارا شاعرانه  تجربه و زندگی نمایدو شاعرانه بیانش میکند

 این تجربه در بسیاری از کسانیکه ما آنها را شاعر میدانیم به گونه ای ناپخته و نا پرورده وجود دارد و فقط شاعران بزرگی که پس از قرن ها هنوز در زبان و جان ما زنده و جاری اند .از تجربه پرودهء و عالی شاعرانه برخورداربودند و همان تجربهء شعر زبان و بیان شان را شاعرانه و جاویدان ساخته است . به همین دلیل شعر محجوبه به جای باز نمایی زندگی زنی مستور و محجوب که در چهار دیواری خانه اسیر بوده به بیان وتوصیف عشق و تجربه های عاشقانه ءمردانه  میپردازد که سنت قالبهای ادبی زبان و فرهنگ ماست پس همین است  که  زبان شعرش صادقانه و واقعی  به نظر نمیرسد .

1 – نوایی غلام حبیب ، محجوبه هروی  ( میرمنه تولنه ) کابل

1356

 2- هروی محجوبه دیوان اشعار مطبعه دولتی هرات 1347

3- هام مگی فرهنگ نظریه های  فیمینیستی  فیروز مهاجر ودیگران نشر توسعه تهران 1382

محجوبه زنی در بند

محجوبه هروی در سال 1285 در بادغیس (کشک هرات)تولد یافته است در 14 سالگی به سرودن آغاز کرد او تصمیم داشت هیچ گاه ازدواج نکند و در زندگی ازفضای آزاد افکار شاعرانه و الهام و عواطف رقیق  ادبی خود لذت ببرد ولی بلاخره تقاضای ازدواج" میرزاغلام جان خان ننگرهاری را پذیرفت . این ازدواج بندی شد که آزادیش را سلب کرد  چنانکه از اشعارش بر می آید از و ضع زندگی خود شاکی بوده و محرومیت او از وجود فرزند و قیودی که بر طبع آزادی  پسند و شاعر مشرب او نهاده شد ه براندوه اودر زندگی افزود که در خلال اشعارش به وضوح مشاهده می شود.«محجوبهء هروی هرگاه شعر عشقی می سرود در خانه محاکمه می شد و رنج می کشید یکبار شعری با مطلع

یارب آن شوخ دل آزار شد آزارش ده

همچو من دیده گریان و دل افگارش ده

از رادیو شنیده شد ازاو خط گرفتند که دیگر شعر عاشقانه نگوید اگر شعر می گویدباید کاملا صوفیانه باشد .»1

تا اینکه در سن 74 سالگی از قید قفس دنیا رست ودر ساحه غرب مزارپیر هرات دفن شد .در کتابی که مولف آن "غلام حبیب نوابی" است نامه ای از محجوبه هروی گنجانده شده است که شرحی از اوضاع زندگی اش می باشد که برای "مخفی بدخشی" نوشته است تاریخ تحریر آن مشخص نیست آن نامه را در اینجا می گنجانم تا شرح احوال این شاعر رنج کشیده را از قلم خودش به خوانید.

_(چون شما شرح حال مفصل مرا خواسته اید خواستم یک گوشه از زندگی خود را بنویسم .مکتوبات بسیاری به من از کابل فاریاب و بلخ می رسد یکی از شعرای کابلی حبیب نوابی است که عکس مرا خواسته من از این حسن نظر او که به این شاعر گوشه نشین دارد خوش شدم, اما او ایجابات فامیلی و مشکلات زندگی مرا خبر ندارد که تا به حال گوشه ءچادر مرا کسی در بیرون ندیده است عکس من آیا ممکن است ؟چندین بار فضلای هرات نزد من آمدند ؛حتی از پشت پرده با آنها هم سخن شده  نتوانستم  آیا عکاسی نزد من آمده می تواند یا من نزد عکاسی رفته می توانم مگر عوض زبان گیسو و سرم بریده شود .چقدر ناراحتم که شاعر شده ام و باز چرا همسر یک مرد خود خواه و خود بین و متعصب شده ام.یک روز به من گفت :بلبل و طوطی مینا در قفس خوب ناله ها را موزون می سازند اگرتو هوایی صحرایی  و شهری می شدی شعر خوب گفته نمی توانستی. می خواست که در محبس مرا تسلی دهد .

هر وقت که تفرجگاه های هرات یادم می آید من می دانم و خدا می داند, زندان نسبت به این خانه ای که در آن زندگی دارم خیلی شرافت دارد در زندان اقلا چند نفر با هم یکجا می باشند و به جرئت حرف زده می توانندبا وجودیکه کس و کوی دارم ولی بی کس هستم به جرئت  صحبت کرده نمی توانم به جرئت حرکت کرده نمی توانم شب ها را به حسرت و جگر خونی تیر می کنم بازهم خوشم اگر زبان ندارم همین قلم مایهء تسلی دل نا شاد من است مکتوب خود را با تأثر خاتمه می دهم.2)

 محجوبه ناتوان

سرچشمه ها

1_محجوبه هروی. به مناسبت روز مادرنگارنده غلام حبیب نوابی.1356 .مطبعه دولتی

2_همان

فلک رحمت نیامد بر دل من

که کردی اندر آتش منزل من

به کار من چرا یاری نکردی

تو ای بخت بد بی حاصل من

چو من آزادهء را بنده کردی

چرا؟ ای طالع ناقابل من

بدادی خرمن عمرم توبر باد

کزان یک جو نیامد حاصل من

به بحر غم فکندی زورقم را

که نبود هیچ پیدا ساحل من

ندیدم روی شادی را به عالم

به غم پرورده شد آب و گل من

چو( محجوبه) به خود حیرانم امروز

کرا گویم که حل کن مشکل من

...................

دل نازک

چنین کز غم دلی خونبار دارم

کجا میل  گل و گلزار دارم

صبا اندر مشامم دود گردد

ز شاخ گل چو خار آزار دارم

اگر کاهی نشیند بر وجودم

تو پنداری که کوهی بار دارم

دلم از شیشه چون نازکتر آمد

به این سنگین دلان کی کار دارم

نه طاقت باشدم جور و جفا را

نه تاب محنت تیمار دارم

عتاب دوست را طاقت ندارم

چه تاب طعنهء اغیار دارم

نه در هجران شکیبائی توانم

نه تاب وصل آن دلدار دارم

شدم (محجوبه) مأیوس ار همه خلق

امید از خالق غقفاردارم

هزاران خورشید درخشان

"قصه بگو!" شایداین جمله ازآن نخستینه های است که انسان برزبان رانده "قدامتی به قدامت زبان داشته باشد"قصه گویی ازهمان آغاز زنده گی جمعی بابشر پیوند داشته واین فرایندی است فرارونده وهمیشگی درمسیرتاریخ.

انسان نیازمند آرامش است ویکی ازراه های رسیدن به آرامش پرداختن به قصه است وداستان .بانگاهی به پیشینهءدراز دامن فرهنگ وتمدن بشراین واقعیت رابدرستی درمیابیم که انسان دیروز قصه گوبوده است وانسان امروزقصه پرداز.

درجهان امروزین ادبیات ،داستان ژانری است چکاد نشین ،ارزشمند ودرخورستایش؛ژانری که همزمان باتحولات جامعه ها دگرگون شده ودگرگونی آفریده ،فراواقعیت هارابدیده داشته ونمایانگرجهان ذهن انسان بوده است.

درکشورما بااینکه درلابلای انبوهی ازادبیات داستانی کلاسیک – هرچند نه به معنای داستان بامعیارهای امروزین – نمونه های فراوانی ازداستان کوتاه وحتی بلند رامیتوان دید ولی امروزه کمترشاهد داستان نویسی وپرداختن به داستان هستیم.

درافغانستان امروز - به ویژه همین چند سال اخیر- همه روزه شاهد نشر مجموعه های شعریی هستیم که هرچند ارزشمند است وبسیارستودنی ،اما کمکاری درعرصهءپرداختن به داستان راتوجیه گرنیست وجای داستان را همچنان خالی میگذارد،چنانچه تعداد مجموعه های چاپ شدهء داستانی که درشمارانگشتان اند درمقابل مجموعه های فراوان شعر،نیاز به پرداختن به این ژانرادبی رابیشتر نمایان میسازد.

واما" خالد حسینی" نویسندهءافغانی است که با پرداختن به داستان نویسی همقطار با دیگرداستان نویسان افغان ،گویا میتواند تا حدودی جای خالی داستان راپرنماید؛چنانچه "بادبادک باز"خالد حسینی ،رمانی  بود که بعد ازانتشار،مورد استقبال واقع گردید ونقد های فراوانی رادرپی داشت.

"هزاران خورشید درخشان"داستانی است د یگرازهمین نویسنده که همچون داستان قبلی- شاید بنا به خواست زمانه اش – به انگلیسی نوشته شده وسمیه گنجی- مترجم ایرانی- ترجمه اش کرده است.

این داستان که درتابستان  1386 نشرگردیده،داستانی است رئال ودرپیوند تنگاتنگ با واقعیت های تاریخی- اجتماعی افغانستان.

داستان سرگذشت زنی است بنام "مریم"که قربانی جنگ است ودرستیزبا خرافات دروغین وخشونت .اودرمیان مردمی است که باهمه ءسختی ها خوگرفته اند؛شاهد تغیرپیهم حکومت ها وقوانین مختلف اند؛فرهنگ شان در میان دود وآتش رنگی دیگر گرفته وبسوی خاکستر شدن میرود.مریم هزاران خورشید درخشان ،همچون هزاران مریم دیگر ،دربرابرمشکلات سرخم نمیکند ،امیدوار به آینده است وزنده گیش رابرای دیگران نثارمیکند ودرآخر شاهد تیربارانش هستیم که بارفتنش هزاران خورشید دیگررا درخشان میسازد.

هرچند این داستان براساس تاریخ واقعی افغانستان نگا شته  شده ودرست بخا طرهمین واقعگرایی اش کمترمیتوان معیارهای اصیل داستانی را درآن دید،ولی بیان زیبا وتوصیف دقیق رویداد ها،جای ها وسیما ها ازویژه گی هایی است که خواننده را جذ ب میکند.

تصاویری ازمردم درمیان شعله های آتش درحالیکه یادنبال پاره ای نان اند ویا پاره ای ازتن عزیزان شان رامیجویند ویا با کوله بارهای مملواز درد مهاجرت میکنند؛دریای کابل که خشک شده وبه شهرتایتانیک  بدل گشته ؛کودکانی که وحشتزده اند وآواره ؛دخترانی که بخاطر فقربه یتیم خانه سپرده میشوند – آنهم اگریتیم خانه ای باشد- زنانی که محکوم به نقص اند وعامل بد بختی د یگران وهزاران واقعیت دیگر،خواننده راچنان با خود میکشاند که گویا خود درمتن وقا یع بوده وهمه رابه چشم دیده است.

هرچند داستان موجود ترجمه ایست با اشکالات زیاد،ولی بازهم  ژرفنگری های نویسنده را دربعد زبانی میتوان دید،چنا نچه شخصیت های متفاوت ازنگاه قشر خاص اجتماعی زبان ویژه به خود ومتمایز ازهمدیگر رادارند که این بخوبی نمایانگر تفاوت هااست درسطح اجتماع ،اما افسوس که این زبان بخاطر آشنا نبودن مترجم با فرهنگ ،عنعنات ،نام ها،لهجه ها و...آسیب دیده ،جملات عامیانه ونیز توصیف رفتارهای خاص ،درست ترجمه نگردیده ویا نام جای ها درست ثبت نشده ،که این یکی ازدشواری های چشمگیری درترجمهء موجود است وکمترصفحه یی رامیتوان یافت که ازچنین دشواریها خالی باشد.

"خالد حسینی"بخوبی توانسته دوره های کوتاه تاریخ معاصر افغانستان  وتاثیر شان رابرجامعه وروان مردم به تصویر بکشد ،قسمیکه خواننده با نگاهی دقیق به این داستان میتواند تصویری شفاف ازکابل وهرات رافرادید آورد ،هرات وکابل قبل ازجنگ ودوران  جنگ وتفاوت های پدید آمده ازحوادث را.

هرچند "هزاران خورشید درخشان"از نگاه فن داستانویسی امروزین داستانی است کمترمعیاری ولی درین کسادبازار بی داستان ،اگریاد آوریم که این داستان درشمار نخستین داستانهای است که به گونه ء ویژه ورئال نوشته شده ومحتوایش رااز هزاران سوژهءناب وبکرافغانستان امروزه گرفته است میتوان آن راغنیمتی دانست درخور وسزاوار ؛تاباشد روزگاری شاهد انبوهی ازداستان های باشیم ازین دست وبرترازآن.

                                                         نارون"رجایی"

 افسانه واحدیار

سانسور= انتحار آفرینش

هرچند از نظر روانشناسی زنان در بروز احساساتشان

راحت تر هستند ولی زنان افغان,پایبندی شان به اصول اجتماعی و گاه دینی با عث می شود که از ابراز علائق و گرایش های شخصی و خصوصی خود داری کنندو اگر اشاره هم می کنند به صورت پوشیده و غیر مستقیم است

تا زمان" فروغ فرخزاد"شعر فارسی از داشتن معشوق مرد ,معشوق مردی که از دیدگاه جنسی ,عاطفی و جسمانی یک زن دیده و تصویر شده باشد محروم مانده بود و بیشتر شاعران زن جهان را از عینک شاعران مرد ملاحظه می کردند و مثل آنها به وصف زلف و خط و خال می

پرداختد اما "فروغ فرخزاد " با کنار زدن  حجاب از روی احساسات زنانه و عریان گویی نشان داد که زن دنیا و حرفهایی مختص به خود دارد که تا به حال هیچ زنی جرئت گفتن آن را نداشته است زن ,که همیشه در شعر کلاسیک معشوق بوده می تواند عاشق هم باشد . فروغ که شعرش انعکاس زندگی خصوصیش می باشد صادقانه و بی هیچ سانسوری آنچه را که به دل داشته بیان کرده است.

در شعرزنان افغانستان عریان گویی و حرف زدن از خواسته های درونی زن به طور آشکار دیده نمی شود برای آنکه به طور ناخودآگاه همیشه در چنگالهای سانسور به سر می برند؛این سانسور ازدل فرهنگ و سنت های حاکم بر جامعه بر می خیزد .جامعه ما یک جامعه سنتی و مرد سالاراست عریان گویی که اصلاوجود ندارد و به دنبال چنین چیزی گشتن هم زیره به کرمان بردن است , بنا براین باید جستجو کرد که یک شاعرچقدر توانسته از عشق و شکست بسراید چون در جامعه ی ما مردم آن با روحیهء عشق ستیزی که در آنها زبانه می کشد« دهان را می بویند مبادا گفته باشی دوستت دارم و عشق را کنار راهبند تازیانه می زنند»و اسلاف ما غیرت را مشتی کردند برای خرد کردن دندان های عشق , زن امروز باید این« تداوم تهوع آور دیروز »را تحمل کند درچنین جوی چگونه می شود از عشق سرود و از دغدغه های قلبی خود حرف زد وآزادانه آن را منتشر کردومرتکب سانسور نشد ؟

در ادامه نظر چند تن از شاعران جوان را می خوانیم تا ببینیم که آنها چه نظری دارند

سوال: شما در بیان احساسات خود چقدر صادق هستید و خود سانسوری نمی کنید ؟

سمیه رامش: سانسور= انتحار آفرینش

در جایی خواندم که سید علی صالحی گفته بود:" سانسور یعنی انتحار آفرینش ."

 متاسفانه سانسور و خود سانسوری از مولفه های بارز شعر امروز و جامعه امروزی شده و تنها به شعر زنان هم شروع و ختم نمیشود. به نظر من سانسور خودش نوعی خشونت و خفقان است ،  در جامعه ء ما که زن طی قرن ها در استبداد به سر برده ، خواسته یا ناخواسته روحیه حذف کردن را به درون خویش انتقال میدهد و این است که زبان زنانه به نوعی بوی خود سانسوری میدهد. با آن هم نمیشود احساسات رقیق زنانه را در شعر زن نیافت ! ولی در بعضی از شعر ها چنان   لفافه گویی صورت میگیرد ، که حس شاعر ناشناخته باقی می ماند و این خودش سانسور است.

ولی اگر شاعر بخواهد از تجربیات خودش بگوید و هر گونه هراس را به دور بریزد و مثل " فروغ" بدون پرده از عشق و گناه شعر بسازد ، در جامعه امروز یک ریسک بزرگ کرده  است و کمتر شاعری این ریسک را به خود روا میدارد. چراکه هنوز همان هراس موجود است ! ترس پذیرفته شدن یا نشدن و دیگر مسائلی که شاعر را " خصوصا شاعر زن " را مجبور به سانسور میکند.

اما اگر بخواهم درمورد خودم بگویم ، کمتر اتفاق افتاده  که بخواهم روی احساساتم پرده بیاندازم . من همینی هستم که گاه در شعر هایم سروده میشوم ، پر از عشق ، گناه ، درد یا نفرت….

فریبا حیدری :زنانگی در شعرزنان،به طور طبیعی وجود دارد.وقتی در شعر،خودت باشی و زن هم باشی،حتما ویژگی های آن در شعرت نمود می یابد.اگر بخواهی به شکل کاملا عمدی،به بروز زنانگی در شعر بپردازی،به نظر من خیلی بیمزه می شود! و کارایی خود را از دست می دهد. من نه زیاد(به طور آگاهانه) به آن می پردازم و نه سانسورش می کنم.اما از آنجایی که زن هستم مطمئنم که در شعرم به صورت طبیعی هست و بیشتر از این را در شعر دوست ندارم. بعضی ها بیشتر به آن می پردازند و نمونه های موفق هم دارند اما من زیاد به آن فکر نکرده ام.

ویدا شریفی: خود سانسوری در هنر گونه ای ازخود گریزی است که در هر برهه ای از تاریخ هنر کسانی بودند که به دلایلی مثل حکومت, اخلاق ودین ...به خود سانسوری دست زدند تاآنچه را می نویسند لااقل هم دوره هایشان  بر آن مهر هنر بزنند .خود سانسوری گریز از "من فردی "است من اعتراف می کنم که هیچ گاه در بیان احساساتم راحت نبوده ام در شعر من وقتی دخترک , پسرک , مردی و زنی ...بازیگرند این خود مبین آنست که خود سانسوری می کنم .  بسیاری موارد آنچه را که اول می نویسم به بهانه اصلاح چیز هایی را حذف می کنم  ویا پاره می کنم و دور می اندازم .گاهی شعر هایم چنا ن می شود که اگر نام ویدا شریفی در پایین آن نباشد کسی متوجه نمی شود که سرودهء یک زن است در مواردی هم به طور نا خود آگاه رگه های زنانگی دیده می شود چه کنم جامعهء من چنین است و باید من در سانسور بمانم شاید هم روزی رها شدم .

رویا شریفی: در شعر من (اگر شعر حساب آید ) به ماننده شعر فروغ بسامد زنانگی بالا نیست علتش آ ن است

که از ضمیر نا خود آگاه یک انسان می جوشد که در جامعه ی که ارزش انسانیت در آن زیر سؤال رفته زیست  دارد و از طرفی این انسان زن است و سر شار از عاطفه های زنانه مادرانه ,با برخوردهای زنانه .من نمی خواهم که مستقیم بیان کنم که زن هستم ولی با نگاه به بیت اول شعرم معلوم می شود که زن هستم و از دنیا ی زنانه حرف می زنم مثلا:

میان دامن رنگین و با طراوت عشق

نسیم بودن تو با وفای من کافیست

یا:

دیروز مریمی بودم پاک و قدیسه

امروز مانکنی شده در ویترین خراب

که واضع فریاد یک زن است آن هم زن جامعه ء امروز که از این وضعیت ناله سر داده .

الهه ساحل: با شناختی که از خود زنانه ام دارم هیچ گاه به سانسور و فلتر شدن احساساتم فکر نکرده ام اما اگر واقعیت را بخواهید در جامعه ای که جریانات مرد محور در طول تاریخ سایه ء عجیبی روی ادبیات و فضاها ی  شاعرانه گسترانیده است ناخواسته و از سر اجبار گاهی دچار خود سانسوری شده ام البته  همین که به این امر آگاه هستم و در مقابل قصد درهم کوبیدن فضاهای مردانه را در سر دارم جای بسی امیدواری است تا بتوانم به صورت آزاد و بدون قید و شرط از خواستگاه های زن درون خود به خوبی سخن به میان آورم .

نیلوفر نیکسیر : من دلم می خواهد لطیف ترین احساسات قلبم را به سینهء دفتر بریزم و در بیا ن آنچه  می خواهم بگویم صادق هستم  دقیقا آنچه را با ضربان قلبم احساس می کنم می نویسم چون شعر را نباید به گونهء تصنعی به

خورد مخاطب داداحمد شاملو می گوید :فروغ آنقدر زن است که من تا به حال هرگز نتوانستم که شعرش را با صدای بلند بخوانم و هروقت این کار را می کنم به نظر می رسد لباس زنانه به تن کرده ام در ذهنم هم که می خوانم شعرش را با صدای زن می شنوم . من به حس زنانه در شعر خیلی هاباور دارم و دوست دارم آنچه می نویسم معرف خودم باشد با نوع احساسات خودم و مخاطب بدون خواندن اسمم متوجه شود که این شعر از چه قلبی نشأت گرفته .

ویا

یک نقشه کشید ولی گنگ گنگ گنگ                 نمایش درد ص‍_24‍

برو آنجا که دلت می خواهد

دخترک ، دخترک ساده ولی

وکسی منتظرت خواهد بود

دور تر ، آخر این جاده ولی

دخترک مثل صدف چشم به را

پشت در پشت در ایستاده ولی

امشب فقط از عشق بگو عشق عشق عشق             غصه می خورد   ص‍ ₃₁

شاید که خشک بود لبش خشک خشک خشک           تنها کنار پنجره    ص‍ ₉

گاهی شاعر خود در شعرش جریان دارد ودر لابلای کلمات احساس می شود

ودل گرفته تر از بغض یک گلو بودیم

شبی که با تب احساس روبرو بودیم

وحرف ها مردند    ص‍ ₁₁

امشب کسی صدای مرا گریه میکند

تکرار های های مرا گریه میکند

وآن دور دست ها ص‍₁₄

وگوشم از صدای گریه خالی

به چشمم پای گریه خالی      ص‍₄₅

یکی درآنطرف جاده زار می گرید

به مرگ عاطفه بی اختیار می گرید                           مرگ عاطفه ص‍₁₇

او خودش نمی گرید می گویدکسی می گرید به همین واسطه اشک هایش را از چشم کسی میریزد واما گاهی احساس او احساس یک مرد نیست

چشمان آسمانی بی رنگم

در شهر آفتاب نمی گنجد

تکرار اشک های من و باران

در ابر بی حساب نمی گنجد                            نماز من وباران  ص‍₁₅

در کل این چهار پاره بوی فروغ و یا شاعره دیگری می دهد.

عبارات چون چشمان بیرنگ، بغض گلو، خیال و وسوسه، فریاد، بهانه و اشک دلیل بر همین مدعا است.

واما در نتیجه می خواهم بگویم که متن خود پیوند گاه هنرمند وهنر پذیر است شاعر توانسته است احساس خود را به خواننده انتقال دهد ودرین کار موفق نیز است که همین حسن شعرش است که باز میکنی و تا آخر میخوانی.

سرچشمه ها

1.  تاریخ نقد جدید، رنه ولک ،ترجمه سعید ارباب شیرانی، جلد دوم تهران، نیلوفر1373  ص‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍₃₄₁

2.  زیبائی شناسی ، رهیاب، محمد ناصر

3.   دال مثل دلتنگی، یوسفی، اسدالله فرهاد، چاپ1387 چاپ اول.

ویداشریفی

سیری در شعر روح الامین امینی                                                                 

روح الامین امینی شاعریست کوشا و پرکار, گذشته ء کاریش نشان می دهد که معمولا سال یک کتاب به  چا پ می رساند یا به قول خودش: تولید می کند (مقدمه 070)شعر امینی نمونهء غزل معاصر افغانستان می باشد که و یژگی های خاص خود را دارد .

سه کتاب منتشر شدهء شاعر, نشان می دهد که پیوسته در تلاش است تا فضاهای متفاوت تر و نوتری را تجربه کند .در تعداد اندکی از اشعار ایشان مؤ لفه های غزل پست مدرن دیده می شود. امینی شاعر افغانستانی است که شعرش در مجموعه ای از غزلهای پست مدرن که در سال1387 در ایران به نشر رسید چا پ شده است شاعردر مقدمه ای که بر کتاب 070 نوشته می گوید :« چه فرق می کند که یک مجموعه از کیست مهم آن

است که در آن چیست و چگونه است مهم کیفیت تولید ادبی است به من اگر می بود نام امینی را هم از گوشهء کتاب پاک می کردم .این دیدگاه نشان می دهد که هدف شاعر از چا پ کتاب, بیش از علاقه به شهرت طلبی, ناشی از دلسوزی و عشق   به ادبیات و غنای آن است .شعر امینی شعریست که مبین زبان امروز ما و بیان کننده حالتها و احساسات شاعر قرن بیست و یک است

شاعر امروز از پشت عینک مخصوص به زمانه خود به جهان می نگرد و چیز هایی را که لمس  و تجربه کرده بیان می کند؛ دیگر از ساقی و... چیزهایی که هرگز با آن سر و کار نداشته صحبت نمی کند دنیای شاعر امروز فرق کرده وسائل و ابزار اطرافش عوض شده نگرش او نسبت به هستی تحول یافته حتی معشوقش دیگر آن معشوق متافیزیکی شعر کلاسیک نیست و معشوق زمینی هم دیگر از آن مقام والا برخوردار نمی باشد  . درشعر کلاسیک معشوق مجازی آنقدر دست نیافتنی و عزیز بود که شاعر بینهایت خود را در مقابل او ذلیل و پست می نمود تا جاییکه خودرا سگ معشوق  می خواند چنین ابیاتی در شعر فارسی بسیار زیاد است ؛ تا جاییکه منجر به وجود آمدن نوعی شعر به نام" سگینه" شده است

ای شهسوار حسن سرافراز کن مرا

ای من سگت , به سوی خود آواز کن مرا

هلالی چغتایی

شد سگ کوی تو جامی چون سگانت داغ کن

تا بداند هر که بیند کز سگان کوی کیست

جامی

اما در شعر امروز یا به گونه خاصتر در شعر امینی معشوق کسی است که با او تلفن حرف می زند قرار می گذارد کافیتریا می رود و زهر مار می نوشد و اگر در 

پایان قرار, راه خود را جدا کرد و رفت شاعر با گفتن (تف به این قرار )عکس العمل خود را نشان می دهد .( مینو به عبارت دیگر )

کتابی است که دربهار 1385 به نشر رسیده است

  این مجموعه متشکل از 18 غزل ,4 شعر سپیدو 6 رباعی و دوبیتی می باشد . در این کتاب هر جا که عیب آشکاری وجود داشته شاعر با زیرکی در پانوشت شعر تذکرداده که :(از نقص آن آگاه هستم) به این ترتیب می خواهد به مخاطبش بفهماند که با شاعر کم سوادی مواجه نیستی .غزل های این مجوعه بیشتر غزل های روایی هستند که با  پرداخت شاعرانه و زبان مخیل و تصویری همراه است . واحد, کل غزل می باشد نه بیت .ابیات آن در سیر عمودی رابطهء قوی بایکدیگر دارند اشعاری مثل: حرف مفت,و رفت,روبروی من , پایان 2 شعر های منسجمی هستند که

بیان گر چند لحظهء متوالی از  زندگی می باشند .شعر مرد تنها با توصیفی قوی توأم می باشدگویا شاعر کنار یک تابلو یا منظره ایستاده و به وسیله ء کلمات آن را به تصویر کشیده است 

نگاه خستهء خورشید سوی دریا بود /و ازتمام وجودش غروب  پیدا بود /سپاه عاصی امواج سوی شب می رفت/و قایقی که میانش سکوت تنها بود /به روی بستر دریا کشیده بود غروب /به رنگ سرخ حریری که سخت زیبا بود /و گاه تنگ سکوت غروب می لرزید زصوت مرغ غریبی که غرق رویا بود /کنار ساحل آرام مرد تنهایی /در انتظار عجیبی به فکر فردا بود

070) کتابی است با طرح جلدی" متفاوت" صفحه آرایی آن به نحوی صورت گرفته که تا قبل از چاپ این کتاب در این حوزه  دیده نشده بود

به طور معمول در صفحه آرایی مطالب را تایپ می کنند ولی یک هنجار شکنی که در این کتاب دیده می شود این است که سروده ها به صورت دست نویس چا پ شده است و یک حاشیه ء رنگی هم در اطراف صفحه به چشم می خورد که خالی از حسن نیست . شاید خیلی ها معتقد باشند که مهم کیفیت  اشعار است و طرح جلد و صفحه آرایی از مسائل فرعی محسوب می شود و لی من فکر می کنم که نو آوری در هر زمینه ای لازم وپسندیده است .

کتاب070 شامل 23 غزل و 4 شعر  سپید می باشد . اشعار این مجموعه از همان و یژگی های کتاب( مینو به عبارت یک )پیروی می کند ولی به گونه ای

پخته تر و مستحکم تر  در اکثر موارد فضایی عاشقانه و احساسی بر اشعار حاکم است و شاعر   پا را از مرز دلمشغولی های عاطفی فراتر نمی گذارد زبان شعر امینی صمیمی, سیال , خالی از ابهام می باشد .

(برای مترسک چه فرقی می کند) نام کتابی است که د ربهار 1387منتشر شده است . این مجوعه دارای طرح جلدی زیبا و صفحه آرایی, دیدنی می باشد در هر صفحه همراه با شعر تصویری زیبا هم گنجانده شده  که خواننده علاوه بر خواندن شعر از نمایشگاهی از تصاویر,پر مفهوم هم می تواند دیدن کند و لذت ببرد .

این مجموعه دارای 15 غزل و شعر های سپید کوتاه و بلند می باشد

شعر بی تصویر :

فرمالیستها و منتقدان جدید معتقد هستند که شعر عبارت است از هنر به کار گیری حواس به وسیلهء تصویر های حسی, در صناعاتی ماننده استعاره, تشبیه, تشخیص مجاز, کنایه, پارادوکس, رمز, نمادو...در یک کلام شعر یعنی نقاشی با کلمات بنا براین ایماژ اصلی ترین رنگمایهء شعر است .

الکساندر پوتبنیا منتقد روسی(1835-1891)گفته است : هنر عبارت است از تفکر با تصاویرو بدون تصویر گری هیچ هنری ,بویژه هیچ شعری وجود ندارد 1

شفیعی کدکنی از تصویر به عنوان جوهر اصلی شعر نام می برد و می نویسد : هیچ تجربه ای از تجربه های انسانی ...بی تأثیر و تصرف نیروی خیال ارزش هنری و شعری پیدا نخواهد کرد 2

. پرسش این است که آیا می شود بدون تمسک به صناعات ,شعری زیبا افتد ؟ و اصلا چنین سخنی شعر است ؟اگر دایرهء سخن را محدود به بازی های   خیال نکنیم  پاسخ روشن است کلام تأ ثیر گذار تنها سخن تصویری نیست کلمات حکیمانهء بسیاری وجود دارد که از خیلی از شعر های خوب دست کمی ندارد مثل این گفته ء شکسپیر :

بودن یا نبودن ؟پرسش این است

سعدی ابیاتی  دارد که کمتر از صور خیال و تکنیک اسفاده نموده است

ولی تاثیر گذار و دلنشین است شاید دلیل آن است که بر خواسته از صدق است مثال :

  گر کند میل به خوبان دل من عیب مکن/ این گناهی ست که در شهر شما نیز کنند

 من اگر نظر حرام است بسی گناه دارم /چه کنم نمی توانم که نظر نگاه دارم

شعر آغاز کتاب به استثناءبیت (اگر چه شک همهء تار و پود من شده است )

شعریست بی تصویر فاقد صنایع ادبی اما تأثیر گذار و از خیلی از اشعاری که تراکم تصاویر در آن بیداد می کند دلنشین تر می باشد . شاید به دلیل اینکه از دل بر خواسته و لاجرم بر دل هم می نشیند

و خواننده احساس همذات پنداری می کند .

چنین اشعاری نظر عده ای را که معتقد هستند:( شعر خوب یعنی شعر پر تصویر)به چالش می کشد و مارا متوجه می سازد که جوهر شعریت می تواند زاییدهء چیز دیگری هم باشد .

غزل دیگری که نظر را جلب می کند شعریست با مطلع (لعنت به چت , مبایل به انترنت کثیف )ص 31

شعر قابل تأملی است در 5 بیت اول از ردیف مقدم استفاده شده ,که از فرم و و آرمونی منسجمی برخوردار است واژه ها با یک دیگررابطهء ارگانیک دارند

شاعر ماکتی را با واژه ها تهیه کرده که با شرح اوضاع فعلی شروع و کم کم به سمت گذشته و سال های قبل می رود و دوبیت آخر فلش بکی است که بیان کنندهء احساس شاعر درزمان حال می باشد این شعر حکایت از خستگی انسان در یک دنیای مدرن زده می کند که او را از طبیعت دور و در یک چار دیواری محصور کرده و به وسیلهء ابزار و تکنولوژی پیشرفته "الینه" نموده است  . نکته جالب همین چینش منظم واژه هاست  که از چت و مبایل شروع و به ایستگاه ,کامیون ,خانه های فرورفته در زمین ,بمب , راکت ,شهر به جا مانده ء پس از جنگ و سکوت ادامه ,

پیدا می کند دوییت آخر هم رنگ سیاسی به خود گرفته می گوید:

ماننده حرف ربط بر این تختهء سیاه /ماییم در قیافهء یک  را بط کثیف

دیگر شدیم مانکن و یترین این وآن /لعنت به این زمانه و این ماکت کثیف از

واژه مانکن شاعر استفادهءبه جایی نموده است و در شعر زیبا افتاده است 

می گوید به مانکنی تبدیل شده ایم که هر روز یکی بر ما تسلط دارد و هر گونه که بخواهد مارا لباس می پوشاند و مطابق میل خود ایستاد می کند و در معرض دیده عموم نمایش می دهد و ما مانکن های  بی اختیاری بیش نیستیم.

سروده های کوتاه یا به عبارتی طرح ها بخش دوم کتاب را تشکیل می دهد شاعر دراین سروده هایش, با گذاشتن خالی گاه هایی این اجازه را به خواننده داده است تا در تفسیر و تأویل متن سهم بگیرد. سنت بوومی گوید:

اثر ادبی قطعهءفلزی است که در زیر چکش قلم نویسنده و سندان فهم خواننده شکل می گیرد . بیشتر این طرح ها از فقر تصویرو کشف های تازه رنج می برند عنصری که از ضروریات اینگونه سروده ها می باشد .( طرح در قوالب نو وضعیتی مشابه رباعی و دوبیتی در قالب های کلاسیک دارد یعنی نهایت ایجاز و در نتیجه فرصت کم برای حرافی و در نهایت شوک نهایی. این شوک می تواند توسط مضامین و تعابیر ناب و تصویر های تازه و گاه با استفاده از ظرفیت های مختلف کلام وارد گردد ) 3

مثل این طرح که شاعر تصویر زیبایی را کشف کرده :

دیدار ما/ چون آب و ماه/دور/ و به هم آمیخته

قدسی قاضی نور

واژه ها باسه نقطه

و من با...

و دنیا باسه نقطه

نهایت ایجاز اما با مفهوم ؛هر واژه ای در کنار واژه های دیگر و در یک بافت , معنا می یابد (و من با ...)و هر انسانی در میان خانواده ,دوستان  واجتماع و...  به تکامل می رسد و مصون می ماند. یکی از بزرگان می گوید انسان دور از اجتماع مثل گوسفندی است که از گله دور افتاده باشد بنابراین  احتمال آن بسیار زیاد است که نصیب گرگ ها شود .(و دنیا با سه نقطه )و این دنیا هم بدون  نیروی ما بعد الطبیعه حاکم برآن بدون انسان ,

 طبیعت ,عشق و... معنی ندارد

یاد داشتت را خواندم

"برای همیشه خدا نگهدار

به امید دیدار "

شاید با خواندن این طرح  خیلی ها بگویند که چنین شعری را هردانش آموزی, که قلم تازه به دست گرفته باشد  می تواند بنویس اما از دید دیگر این می تواند شاعرانه ترین بخش یک داستان عشقی  با شدکه شاعر بر گزیده و نوشته است این جز آن مقولاتی است که باید حس و تجربه شود تا شاعرانگی آن را در یابیم . اگر آن را اینطوری می نوشت

 یاد داشتت را خواندم

به امید دیدار

برای همیشه خدا نگهدار"

خواننده را متوجه اشتیاق وافر راوی برای دیدن مجدد و جبری که مجبور ش کرده  بودکه , خداحافطی کند بیشتر می نمود .

سنگ ها همانطور که زنده اند می میرند

و ما همانطور که فکر می کنیم

ص59

که تداعی کنندهءجمله ای از دکتر شریعتی می باشد که می گوید« انسان همانطور که زندگی می کند می میرد»

چند تا از مشخصه های دیگر شعر امینی :

تکرار واژه در اول مصراع یا به عبارتی ردیف مقدم

تف می کنم به روی زمین روی آسمان

تف می کنم به روی خودم روی این جهان

تف می کنم به نفرت و نفرینی خودم

تف می کنم به نفرت و نفرینی زمان ص48

تکرار واژه در اخر مصرع

حرفی که لال کرده مرا لال لال لال ص27

دندان زدی به کالترین کال کال کال ص 28

تکرار واج

لیلا لیالی لب لال ملال ها

تنها سکوت ماند از آن قیل و قال ها ص9

 شعرهای  سپید ایشان  نسبتا خالی از ابهام است, و گاهی توأم با کشف های زیبامی باشد مثال :

راستی تا یادم هست بگویم

چشم هایم را هر گز فراموش نکن

ممکن است پاهایت را زخمی کند ص72

از آوردن مثال های بیشتر خود داری می کنم زیرا از حو صلهء این نوشته خارج است

اگر آقای امینی کمی بیشتر روی محتوای شعر خود دقت کنند و سعی کنند کشف های زیاد تری در شعر خود بگنجانند  آیندهء روشنی شعرشان خواهد داشت 

کلام خود را با بیتی از شاعرختم می کنم 

این بیت های پوچ ولی ساده بی ریا / در جمع شعر های قشنگ معاصر است

سرچشمه ها :             

1بلاغت تصویر .دکتر محمود فتوحی .1386  انتشارات سخن ص 419

2 شعر و شناخت . ضیاء موحد 1377  نشر مروارید ص78

3 از سکوت به حرف. حمید رضا شکار سری .1381 انتشارات سوره ص128

افسانه واحدیار